Λίγα λόγια για το βιβλίο
 Μέρος Πρώτο
Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ
ΙΙ. ΣΤΑΔΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ
ΙΙΙ. ΜΟΡΦΕΣ ΘΕΜΑΤΩΝ
ΙV. ΤΑ ΜΕΡΗ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ
V. ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ
VΙ. ΜΕΤΑ ΤΗ ΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ
VΙI. ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΕΙΔΗ
 Μέρος Δεύτερο
Α. ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ
Β. ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΔΟΜΗΣ
Γ. ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ
Δ. ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΛΕΞΙΛΟΓΙΚΕΣ
Ε. ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΥΦΟΛΟΓΙΚΕΣ
ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΔΟΚΙΜΑΣΙΑΣ
 Α' Λυκείου
Α. Αξίες
Β. Γλώσσα
Γ. Γλωσσομάθεια
Δ. Διάλογος
Ε. Αναλφαβητισμός
ΣΤ. Ενδυμασία - Μόδα
Ζ1. Το χάσμα των γενεών
Ζ2. Η ευθύνη των νέων για το μέλλον
Η. Ιδανικά - Πρότυπα
Θ. Σεβασμός
Ι. Ελεύθερος χρόνος - ψυχαγωγία
Α. Τουρισμός
ΙΒ. Φανατισμός
 Β' Λυκείου
Α. Λακωνικότητα
Β. Οικογένεια
Γ. Τεχνολογία και τεχνική
Δ. Μέσα μαζικής επικοινωνίας και ενημέρωσης
Ε. Τύπος
ΣΤ. Τηλεόραση
Ζ. Διαφήμιση
Η. Βιβλίο
Θ. Ρατσισμός - Κοινωνικός αποκλεισμός
Ι. Μετανάστευση
ΙΑ. Αθλητισμός
ΙΒ. Εργασία - Επάγγελμα
ΙΓ. Τηλεργασία
ΙΔ. Εξειδίκευση
ΙΕ. Ανεργία
ΙΣΤ. Τέχνη
ΙΖ. Κριτική
ΙΗ. Αμφισβήτηση
ΙΘ. Παγκοσμιοποίηση
 Γ' Λυκείου
Α. Δικαιώματα και υποχρεώσεις
Β. Πολιτισμός
Γ. Αγωγή - Παιδεία - Εκπαίδευση
Δ. Η Ευρωπαϊκή διάσταση στην εκπαίδευση
Ε. Επιστήμη και γνώση
ΣΤ. Βιοτεχνολογία - Βιοηθική
Ζ. Πνευματικός άνθρωπος
Η. Οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές
Θ. Ανθρωπισμός
Ι. Περιβάλλον
ΙΑ. Καταναλωτισμός
ΙΒ. Παράδοση
ΙΓ. Δημοκρατία
ΙΔ. Βία
ΙΕ. Ελλάδα και Ευρώπη
ΙΣΤ. Τροχαία ατυχήματα
ΙΖ. Αλλοτρίωση

ΙΑ. Καταναλωτισμός

Ι. Ορισμός της έννοιας

ΙΙ. Αίτια που ωθούν στον καταναλωτισμό

ΙΙΙ. Παράγοντες που συμβάλλουν στην εξάπλωση του καταναλωτισμού

ΙV. Οι συνέπειες του καταναλωτισμού

V. Η σωστή στάση απέναντι στο πρόβλημα

Κείμενο 1o: Μηχανισμός εξανδραποδισμού

Κείμενο 2ο: Καταναλώνοντας για έναν δικαιότερο κόσμο

 

 

Ι. Ορισμός της έννοιας

 

          Καταναλωτισμός είναι η τάση για απεριόριστη κατανάλωση, η έμφαση στην κατανάλωση αγαθών· η τάση να ξοδεύει κανείς χρήματα για απόκτηση αγαθών, ακόμη και μη απαραίτητων (Λεξικό Μπαμπινιώτη).

          Κατανάλωση είναι στην ουσία η ικανοποίηση της τεχνητά ερεθισμένης φαντασίας, μια φανταστική εκτέλεση, αποξενωμένη απ’ τους συγκεκριμένους, πραγματικούς εαυτούς μας (Εριχ Φρομ).

          Καταναλωτής είναι το άτομο ή η ομάδα ή το κράτος που καταναλώνει ένα αγαθό, ένα προϊόν, μια υπηρεσία, ο αγοραστής.

          Καταναλωτική κοινωνία είναι η κοινωνία στην οποία η απόκτηση υλικών αγαθών προβάλλεται ως υπέρτατη αξία, στην οποία κάθε στοιχείο, ακόμη και πνευματικό, μπορεί να μετατρέπεται σε καταναλωτικό αγαθό και η ζήτηση από την πλευρά των καταναλωτών προσδιορίζεται όχι τόσο από τις πραγματικές τους ανάγκες, αλλά από τη διαφήμιση· είναι η κοινωνία της αφθονίας.

          Καταναλωτικά αγαθά είναι τα αγαθά, όπως τα προϊόντα ένδυσης, υπόδυσης και διατροφής, που μετά τη χρήση τους και την ικανοποίηση των βασικών αναγκών του ανθρώπου δεν αξιοποιούνται σε παραπέρα παραγωγική διαδικασία και παύουν να είναι χρήσιμα.

 

      «Ο εργάτης δε συμμετέχει πλέον σε όλη τη διαδικασία παραγωγής αλλά μόνο σε μία φάση της η οποία είναι εντελώς περιορισμένη και απομονωμένη από το σύνολο της παραγωγικής διαδικασίας. Τα εργοστάσια, για να πετύχουν αύξηση της παραγωγής, εξειδικεύουν τους εργάτες στην εφαρμογή ορισμένων μηχανικών τυποποιημένων κινήσεων στη διαδικασία παραγωγής των προϊόντων, οι οποίες εκτελούνται μηχανικά και χωρίς σκέψη. Οι επιχειρήσεις αυτές μπορούν να κατασκευάζουν μεγάλες ποσότητες τυποποιημένων προϊόντων σε πολύ χαμηλές τιμές και να αποκομίζουν τεράστια κέρδη. Δημιουργείται έτσι η δυνατότητα να επεκτείνουν τον κύκλο εργασιών τους και να βελτιώσουν τον εξοπλισμό τους. Με το σύστημα αυτό οδηγούμαστε πλέον στη μαζική τυποποιημένη παραγωγή προϊόντων, που κατακλύζουν την αγορά. Βρισκόμαστε στην αρχή της σημερινής καταναλωτικής κοινωνίας».

 [Από το σχολικό βιβλίο Ιστορία νεότερη και σύγχρονη, τ. Γ΄ (Γ΄ Ενιαίου Λυκείου), 1999 (σσ. 157-158). Αθήνα: ΟΕΔΒ]

 

 

ΙΙ. Αίτια που ωθούν στον καταναλωτισμό

 

          Ο καταναλωτισμός συνδέεται με τη βιομηχανική επανάσταση και τη βιομηχανική κοινωνία. Επομένως, τα αίτια που προκαλούν την τάση του καταναλωτισμού πρέπει να αναζητηθούν στη φύση του ανθρώπου (εσωτερικά-ενδογενή) και στα γνωρίσματα της βιομηχανικής κοινωνίας (εξωτερικά-εξωγενή):

Α. Εξωτερικά-εξωγενή αίτια:

1.   Η επιστημονική και τεχνική ανάπτυξη: αυτή με την εκβιομηχάνιση και την εισαγωγή προηγμένης τεχνολογίας στο χώρο της οικονομίας (αυτοματισμός, τυποποίηση, ομοιομορφία) προκάλεσε μαζικοποίηση της παραγωγής και την παραγωγή μεγάλης ποσότητας αγαθών. Η υπερπαραγωγή με τη σειρά της προκάλεσε την υπερκατανάλωση (ο καταναλωτισμός παρατηρείται κυρίως σε ή ξεκινά από χώρες που παρουσιάζουν επιστημονική –τεχνική ανάπτυξη, αναπτυγμένη οικονομία, υψηλό βιοτικό επίπεδο και δύναμη επιρροής σε άλλες χώρες).

2.   Η διαφήμιση: αυτή είναι ο κύριος μοχλός που κινεί την κατανάλωση, γιατί

α) στηρίζεται σε επιστημονικά, κοινωνικά και ψυχολογικά δεδομένα και μπορεί να επηρεάζει τις μάζες και να προωθεί τα προβαλλόμενα προϊόντα,

β) αξιοποιεί την τηλεόραση που με το χρώμα, τη φωνή και τη μουσική παγιδεύει όλες τις αισθήσεις του ανθρώπου, τον μετατρέπει σε άκριτο και παθητικό δέκτη των μηνυμάτων που εκπέμπει και εξυπηρετεί τη φιλοσοφία του καταναλωτισμού,

γ) μυθοποιεί τα προϊόντα, τους αποδίδει μαγικές ιδιότητες, προβάλλει τα νέα που εισάγονται στην αγορά με πειστικό και γοητευτικό τρόπο και καθιστά επιτακτική την ανάγκη των προϊόντων που είναι σε χρήση,

δ) κάνει πλύση εγκεφάλου με τη συνεχή επανάληψη των ίδιων μηνυμάτων και εκμηδενίζει την κριτική θεώρηση από την πλευρά του δέκτη και τη δύναμη αντίστασής του και, έτσι, τον οδηγεί στην αγορά των προϊόντων.

 

      «Η διαφήμιση αποσκοπεί στη με συνεχή και πειστικό τρόπο δημιουργία νέων αναγκών. Με έναν καταιωνισμό δήθεν αυθεντικών πληροφοριών επιχειρείται μια ομαδική πλύση εγκεφάλου των ανθρώπων της σύγχρονης κοινωνίας. Οι διαφημιστές επικαλούνται το κλίμα της ψυχικής ευφορίας, που δημιουργείται σ’ αυτούς που δημιουργούν τα διαφημιζόμενα προϊόντα, και προκαλούν αισθήματα κατωτερότητας και φθόνου σ’ αυτούς που αδυνατούν να τα αποκτήσουν. Μέσα στο έδαφος του καταναλωτισμού, που καλλιεργείται με τη διαφήμιση, βλαστάνει ο σπόρος της απληστίας και του μιμητισμού. Ό,τι αγοράζει ο γείτονας στα παιδιά του πρέπει να το αποκτήσουν και τα παιδιά των άλλων, γιατί ζηλεύουν· έτσι διαμορφώθηκε η εύπλαστη ψυχή τους από το συνεχές μασάζ της τηλεόρασης. Μαζί με την τυποποίηση των προϊόντων τυποποιείται και ο άνθρωπος σε μια ομοιόμορφη, άοσμη και άβουλη προσωπικότητα».

[Μαυροδόντης, Θ., ‘Παραγωγή-διαφήμιση-κατανάλωση’. Στο Θεμέλιο στην Έκθεση Ιδεών, τ. 3ος, 1989 (σ. 186). Θεσσαλονίκη: Ι. Μ. Μπαχαράκης]

 

3.   Το σύστημα της τραπεζικής πίστωσης.

 

      «Έτσι οι επιχειρήσεις προσπαθούν να βρουν τρόπους που θα τους βοηθήσουν να πωλήσουν τα προϊόντα τους. Ως πρώτο μέσον χρησιμοποιείται η διαφήμιση, που προσπαθεί να πείσει τον καταναλωτή να κάνει αγορές. Στη συνέχεια χρησιμοποιείται η τραπεζική πίστωση, με την οποία οι τράπεζες προκαταβάλλουν στους αγοραστές τα αναγκαία για τις αγορές τους χρήματα, με τον όρο να τα επιστρέψουν αργότερα με τόκο. Τελικά, ολόκληρη η οικονομία καταλήγει να στηρίζεται στις τραπεζικές πιστώσεις» [Από το σχολικό βιβλίο Ιστορία νεότερη και σύγχρονη, τ. Γ΄ (Γ΄ Ενιαίου Λυκείου) 1999 (σ. 160). Αθήνα: ΟΕΔΒ].

 

Β. Εσωτερικά-ενδογενή αίτια:

1. Η έλλειψη γνήσιων ιδανικών και αξιών και η έλλειψη προτύπων που με τη συμπεριφορά τους να διδάσκουν το μέτρο και την ολιγάρκεια· η απουσία νοήματος στη ζωή του ανθρώπου. Τα υλικά αγαθά έρχονται να γεμίσουν το κενό που υπάρχει.

2. Η ταύτιση της ευτυχίας με την ευμάρεια, την ευζωία και την ευδαιμονία. Η υποβάθμιση των πνευματικών αγαθών και η στήριξη της ευτυχίας όχι στο ‘είναι’, αλλά στο ‘έχειν’ και το ‘δοκείν’, δηλ. την εντύπωση που σχηματίζουν οι άλλοι για μας.

 

      «Ο άνθρωπος του τεχνικού πολιτισμού, μεθυσμένος από την ευμάρεια της αφθονίας και των ανέσεων, έχασε τον προσανατολισμό του. Δεν έχει πια καιρό για όνειρα, για περισυλλογή, γι’ αυτοσυγκέντρωση. Η αποσύνθεση του ψυχικού του βίου φαίνεται καθαρά κι απ’ την έλλειψη εσωτερικής δύναμης, ηθικών αξιών και ιδανικών. Ο άνθρωπος παραμέρισε ό,τι είναι αληθινό, άφθαρτο, κι αγκάλιασε σφιχτά τα πράγματα· η υλική του εξασφάλιση έγινε ο μόνος σκοπός της ζωής του και η υλιστική σκέψη πλημμύρισε όλα τα πεδία των βιωμάτων του. Η ψυχική και πνευματική του καλλιέργεια είναι πια άχρηστη πολυτέλεια

[Δ.Γ.Μ, ‘Τεχνική-Τεχνολογία’. Στο Θεμέλιο στην Έκθεση Ιδεών, τ. 4ος, 1989 (σ. 137). Θεσσαλονίκη: Ι. Μ. Μπαχαράκης].

 

3. Η απληστία και το ανικανοποίητο του σύγχρονου ανθρώπου, δηλ. η τάση να συγκεντρώνει όλο και περισσότερα, καλύτερα και καινούρια πράγματα.

4. Η ανασφάλεια και η αβεβαιότητα για το μέλλον που προκαλεί η ρευστότητα της ζωής και η επικινδυνότητά της και κάνει τον άνθρωπο να θέλει να απολαύσει όσο το δυνατό περισσότερα αγαθά πριν έρθει το μοιραίο.

5. Ο ατομικισμός που χαρακτηρίζει το σημερινό άνθρωπο τον ωθεί στην προσπάθεια για διάκριση μέσω της αγοράς νέων, πιο επιβλητικών και ακριβών προϊόντων για λόγους επίδειξης και προβολής.

6. Ο μιμητισμός που κάνει τους ανθρώπους να αντιγράφουν τυφλά ο ένας τον άλλο και προκαλεί έναν ατέλειωτο ανταγωνισμό.

 

 

ΙΙΙ. Παράγοντες που συμβάλλουν στην εξάπλωση του καταναλωτισμού

         

Πέρα από τους παράγοντες-αίτια που προκαλούν το φαινόμενο του καταναλωτισμού υπάρχουν και άλλοι που συντελούν στη γρήγορη εξάπλωσή τους από τις χώρες που τον γεννούν στον υπόλοιπο κόσμο:

 

Α. Γενικοί

1.   Η ανάπτυξη και τελειοποίηση των μέσων επικοινωνίας και μεταφοράς που συνέβαλαν στην ενοποίηση ολόκληρου του κόσμου και τη μετατροπή του σε ένα ‘οικουμενικό χωριό’.

2.   Η αλληλεξάρτηση των κρατών μεταξύ τους, η εμπορική συνεργασία και οι ανταλλαγές προϊόντων που διεθνοποίησαν την οικονομία και την αγορά.

3.   Η παγκοσμιοποίηση και η πτώση των διαχωριστικών τειχών ανάμεσα στα κράτη που έδωσε οικουμενικό χαρακτήρα στο σύγχρονο πολιτισμό και κατέστησε πιο εύκολη την αλληλεπίδραση.

«Εδώ και αρκετά χρόνια, οι επιχειρήσεις, αφού αντιμετώπισαν επιτυχώς τα προβλήματα της παραγωγικής δυναμικότητας, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί πλεονάζουσα προσφορά για τα περισσότερα καταναλωτικά αγαθά στις αναπτυγμένες περιοχές, έστρεψαν την προσοχή τους στην προσέγγιση του καταναλωτή. Στόχος η διείσδυση στις υπάρχουσες αγορές, διεκδικώντας ακόμη και ισχνά μερίδια, καθώς και η ανάπτυξη αγορών νέων προϊόντων. Βασικές στρατηγικές για την επίτευξη αυτών των στόχων είναι η ‘ηγεσία του κόστους’ (ελαχιστοποίηση του κόστους) και η καινοτομία και διαφοροποίηση. Η πρώτη αφορά κυρίως παραδοσιακά προϊόντα και εστιάζεται στις υπάρχουσες ανάγκες, ενώ η δεύτερη αφορά καινοτομικά προϊόντα και εστιάζεται στη δημιουργία νέων αγορών (αναγκών), πολλές φορές υποκαθιστώντας ή αναβαθμίζοντας προϊόντα και υπηρεσίες, Όμως, συχνά η ελαχιστοποίηση του κόστους οδηγεί σε προϊόντα χαμηλότερης ποιότητας και γενικότερα σε αρνητικές επιπτώσεις στις συνθήκες διαβίωσης, ενώ η καινοτομία αφορά προϊόντα που εξυπηρετούν πλασματικές (περιττές) ανάγκες που δεν υπαγορεύονται απαραίτητα από την άνοδο του βιοτικού επιπέδου».

[Μηλιώτης, Π. Α., ‘Γνώση, Εκπαίδευση και Σύγχρονες Τεχνολογίες’, 19-7-2005]

 

Β. Ειδικοί (για την Ελλάδα)

1.   Η γεωγραφική θέση της χώρας μας ανάμεσα σε τέσσερις ηπείρους που την καθιστά σταυροδρόμι των λαών και μεγάλο εμπορικό κέντρο και, κατ’ ακολουθίαν, πιο ευάλωτη σε ξένες επιδράσεις.

2.   Η πατροπαράδοτη φτώχεια που τη συνοδεύει από την αρχαιότητα σε συνδυασμό με τη σύγχρονη οικονομική της ανάπτυξη, που κάνει τους κατοίκους της να θέλουν να χαρούν όσα δεν ήταν δυνατό στο παρελθόν.

3.   Η ιστορική διαδρομή της χώρας μας που τη θέλει άμεσα ή έμμεσα εξαρτημένη από άλλες δυνάμεις κατά μεγάλες χρονικές περιόδους και αναγκασμένη να ακολουθεί τις συνήθειες και τον τρόπο ζωής αυτών των δυνάμεων.

4.   Η ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα που την αναγκάζει να ακολουθεί τον βηματισμό, τα ήθη και τις συνήθειες των υπόλοιπων κρατών, ιδίως αυτών που παρουσιάζουν μεγαλύτερη οικονομική ανάπτυξη και ακολουθούν ένα καταναλωτικό τρόπο ζωής.

 

          «Ο άνθρωπος γοητεύεται σήμερα να αγοράσει περισσότερα, καλύτερα και προπάντων καινούρια πράγματα».

                                                                                      Έριχ Φρομ

 

 

ΙV. Οι συνέπειες του καταναλωτισμού

 

          Ο καταναλωτισμός ως τρόπος ζωής έχει αποτύχει και έχει λάβει αρνητικό περιεχόμενο. Ο άνθρωπος μέσω αυτού μπορεί να εξασφαλίσει μια άνετη, ευχάριστη ζωή, ικανοποιώντας όλες τις επιθυμίες και τα όνειρά του. Αλλά μετά από αυτό τι; Ακολουθεί η πλήξη, η ανία, η έλλειψη ενδιαφέροντος για τη ζωή, που τρέπουν τους ανθρώπους σε άνομους και επικίνδυνους τρόπους για τη λύτρωσή τους από το κενό που νιώθουν. Πέρα από αυτό, τι συμβαίνει με τους ανθρώπους που δεν έχουν την απαραίτητη οικονομική άνεση για να καλύψουν όλες αυτές τις πλαστές και ψεύτικες ανάγκες που υποβάλλει ο καταναλωτισμός; Τα αρνητικά αποτελέσματα της τάσης του ανθρώπου να υπερκαταναλώνει δημιουργεί πολλά προβλήματα:

Α. Οικονομικά:

1. Για το άτομο

Το κάνει να:

·     δαπανά εκεί που δεν πρέπει και έτσι του στερεί τη δυνατότητα να αποταμιεύσει και να μπορεί να διαθέσει χρήματα σε έκτακτες περιπτώσεις (ασθένειες κ.λπ.)

·     δανείζεται από τράπεζες, να χρεώνεται και πολλές φορές να οδηγείται σε οικονομική καταστροφή και στέρηση και των υπαρχόντων αγαθών ή να εξαρτάται από τους παράγοντες που συντελούν στην ικανοποίηση των αναγκών του

 

      «Αλλά η μανία μας για κατανάλωση έχει χάσει κάθε σχέση με τις πραγματικές ανάγκες του ανθρώπου. Αρχικά, η ιδέα της κατανάλωσης περισσότερων και καλύτερων πραγμάτων υποτίθεται ότι θα έδινε στον άνθρωπο μια ευτυχέστερη, πιο ικανοποιητική ζωή. Η κατανάλωση ήταν το μέσο για κάποιο σκοπό –εκείνον της ευτυχίας. Τώρα έγινε αυτοσκοπός. Η σταθερή αύξηση των αναγκών μάς υποχρεώνει σε μια διαρκώς αυξανόμενη προσπάθεια, μας κάνει να εξαρτώμαστε απ’ τις ανάγκες, κι απ’ τους ανθρώπους και τους θεσμούς, μέσω των οποίων τις ικανοποιούμε».

 [Εριχ Φρομ, ‘Τετράδια ευθύνης’, μτφρ. Τάκης Τσαμαλίκος. Από το σχολικό βιβλίο Θεματικοί κύκλοι, 2002 (σ. 200-201). Αθήνα: ΟΕΔΒ]

 

·     συνηθίζει σε μια υπερβολικά άνετη ζωή και να μειώνει τη δύναμη αντίστασής του σε μια δύσκολη περίσταση (π.χ. πόλεμος).

·     οδηγείται σε υπερβολική προσπάθεια και εργασία για την απόκτηση των υλικών αγαθών που κυκλοφορούν και προβάλλονται στην αγορά με αποτέλεσμα να κουράζεται πολύ, να μειώνεται ο ελεύθερος του χρόνος και να μην έχει ευκαιρίες για πνευματική καλλιέργεια

 

      «Έτσι, θύμα αυτής της μηχανορραφίας, ο άνθρωπος της εποχής είναι υποχρεωμένος, ακόμη και για τη διάσωση της ατομικής του αξιοπρέπειας, ν’ ανανεώνει τα ατομικά μέσα μεταφοράς του, τα έπιπλα του, τα σκεύη του, ν’ αλλάζει τρόπο ζωής, να γίνεται άλλος. Αυτές οι μεταμορφώσεις απαιτούν πρόσθετες δαπάνες. Και οι δαπάνες πρόσθετο μόχθο. Και ο πρόσθετος μόχθος, προσανατολισμένος προς υλικά αποκτήματα, περιορίζει ολοένα και περισσότερο τον ελάχιστο χρόνο της προσωπικής ζωής.

      Έτσι ο άνθρωπος του καιρού μας έχει αλλάξει το αυτοκίνητό του ή το ψυγείο του ή το ραδιόφωνό του, αλλ’ έχει συνάμα μεγαλώσει και την εσωτερική μοναξιά του. Η μέριμνα για τη συνεχή απόκτηση υλικών αγαθών, κεντριζόμενη από την εμπορική διαφήμιση, κατακαλύπτει το χώρο του εσωτερικού βίου. Γενική διαπίστωση η εξωστρέφεια. Ο σύγχρονος άνθρωπος διαθέτει ελάχιστο χρόνο, για να συνομιλήσει με τον εαυτό του, για να κοιτάξει ο ίδιος τον εαυτό του, δηλαδή για να φιλοσοφήσει, καθώς είπε ο Γιάσπερ».

[Παναγιωτόπουλος, Ι. Μ., ‘Η προπαγάνδα και η διαφήμιση’. Στο Θεμέλιο στην Έκθεση Ιδεών, τ. 4ος, 1989 (σσ. 194-195). Θεσσαλονίκη: Ι. Μ. Μπαχαράκης].

                            

                                      Ο χρόνος μου λεηλατημένος

                                      Οι χίλιες καθημερινές ανάγκες

                                      σαν πεινασμένα αγριόσκυλα

                                      του ξεκολλάν κι ένα κομμάτι.

                                                (Τ. Πατρίκιος, Αντιδικίες)

·     φτάνει μερικές φορές στην παρανομία και το έγκλημα στην προσπάθειά του να εξασφαλίσει τις απαραίτητες προϋποθέσεις, για να χαρεί τα αγαθά που χαίρονται οι υπόλοιποι συνάνθρωποί του

·     βλάπτει την υγεία του (σωματική και ψυχική), γιατί ο καταναλωτισμός συνδέεται με την υπερβολή και η υπερβολή πάντοτε είναι βλαβερή.

 

              «Ο σημερινός άνθρωπος και ιδιαίτερα ο αδιάπλαστος άνθρωπος βρίσκεται κάτω από μια ψυχολογική πίεση που προκαλεί το με χίλιους τρόπους κι από χίλια δυο κανάλια προβαλλόμενο όραμα της καταναλωτικής ‘ευτυχίας’. Σε τελευταία ανάλυση ο άνθρωπος μαθαίνει να ψάχνει γύρω του, δεν ψάχνει μέσα του για να βρει το λόγο της ύπαρξης του και το νόημα της ζωής του. Το αδιάκοπο αυτό κυνήγι του φευγαλέου αυτού οράματος μιας τελείωσης μέσα από την απόκτηση και την κατανάλωση έχει ανυπολόγιστες ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις. Εκεί πρέπει κανείς να αναζητήσει μια από τις σημαντικότερες αιτίες για το άγχος, την επιθετικότητα, την έλλειψη ανθρώπινης επικοινωνίας και τη νεύρωση, αλλά και τον ψυχρό κυνισμό και το έγκλημα. Η αίσθηση της κοινωνικής αδικίας δημιουργεί μεταρρυθμιστές ή επαναστάτες. Το καταναλωτικό όμως ‘όραμα’ γεννάει όλες τις μορφές κοινωνικής παθογένειας, από την ανηθικότητα ως το έγκλημα, κι αυτό είναι κάτι που δεν αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά με τη βελτίωση των μέτρων καταστολής, με την καλύτερη αστυνόμευση, αλλά με την ανάπτυξη άλλων ανθρωπινότερων και ουσιαστικότερων αξιολογιών».

[Φίλιας, Β., ‘Κοινωνιολογικές προσεγγίσεις’. Από το σχολικό βιβλίο Θεματικού κύκλοι, 2002 (σ. 197). Αθήνα: ΟΕΔΒ]

 

·        Να υποδουλώνεται στις ανάγκες του και να χάνει την ελευθερία του.

 

«Η δυνατότητα αγοράς περισσότερων, καλύτερων και ιδιαίτερα νέων πραγμάτων γοητεύει σήμερα τον άνθρωπο. Διψά για κατανάλωση. Η πράξη της αγοράς και της κατανάλωσης έχει γίνει ένας καταλυτικός παράλογος σκοπός, γιατί είναι αυτοσκοπός, με πολύ λίγη σχέση ως προς τη χρήση ή την ευχαρίστηση που μας δίνουν τα πράγματα που αγοράζουμε και καταναλώνουμε …… Ο σύγχρονος άνθρωπος, αν μπορούσε να εκφράσει την αντίληψη που έχει για τον παράδεισο, θα έδινε μια εικόνα που θα έμοιαζε σαν το μεγαλύτερο γενικό κατάστημα του κόσμου, μέσα στο οποίο θα υπήρχαν καινούρια πράγματα και μπιχλιμπίδια, και τον εαυτό του να έχει άφθονο χρήμα για να τ’ αγοράσει. …….. Ο άνθρωπος αυτός εξακολουθεί να παραμένει πάντα ο παθητικός και αλλοτριωμένος καταναλωτής ……….. Στην πραγματικότητα δεν είναι ελεύθερος να απολαύσει την ανάπαυσή ‘του’. Η κατανάλωση του χρόνου ανάπαυσής του καθορίζεται από τη βιομηχανία, όπως καθορίζονται και τα εμπορεύματα που αγοράζει. Το γούστο του είναι προκαθορισμένο …… ωθείται στο να αγοράσει διασκέδαση, όπως ωθείται στο να αγοράσει ρούχα και παπούτσια».

[Fromm, Ε., ‘Η υγιής κοινωνία’, μτφρ. Μ. Θεοδωρακάτου, 1973 (σς. 172, 173, 174). Αθήνα: εκδ. Μπουκουμάνη].

2. Για το κράτος

Το κάνει να:

·     αναγκάζεται να εισάγει καταναλωτικά αγαθά, να δαπανά πολύτιμο συνάλλαγμα και, έτσι, να επιβαρύνει το ελλειμματικό ισοζύγιο εμπορικών συναλλαγών και πληρωμών·

·     προβαίνει σε μείωση της παραγωγής εγχώριων προϊόντων, λόγω της προτίμησης των ξένων, και να αντιμετωπίζει πρόβλημα ανεργίας και υποαπασχόλησης με όλες τις οδυνηρές συνέπειες·

·     πάσχει από έλλειψη ντόπιων κεφαλαίων και να αδυνατεί να επενδύσει σε έργα οικονομικής ανάπτυξης και κοινής ωφέλειας.

 

Β. Πολιτικά

Η οικονομική εξάρτηση προκαλεί και πολιτική εξάρτηση και δυσχεραίνει την άσκηση εθνικής εξωτερικής πολιτικής· δίνει την ευκαιρία στις μεγάλες δυνάμεις να παρεμβαίνουν στα εσωτερικά της χώρας και να ρυθμίζουν τα πολιτικά πράγματα σύμφωνα με τη θέλησή τους..

 

Γ. Κοινωνικά:

·     μειώνει και εξαφανίζει τις πρώτες ύλες και καταστρέφει το περιβάλλον με την υπέρμετρη εκμετάλλευσή του·

·     δημιουργεί μεγάλα αστικά κέντρα, κέντρα καταναλωτισμού, ευνοεί την αστυφιλία και υποβαθμίζει την ποιότητα ζωής·

·     οξύνει τις κοινωνικές αντιθέσεις, κλονίζει τις δι-ανθρώπινες σχέσεις και οδηγεί στην αλλοτρίωση των ανθρώπων·

·     καλλιεργεί την τάση για εύκολο πλουτισμό και απόκτηση των προβαλλόμενων αγαθών και οδηγεί στη βία και την εγκληματικότητα (η διαφήμιση λέει τι πρέπει ή είναι ανάγκη να αγοράσεις αλλά δε σου λέει και τον τρόπο με τον οποίο μπορείς να το αγοράσεις....)

 

Δ. Πολιτιστικά:

·     προκαλεί κρίση των παραδοσιακών αρχών και αξιών και αλλοτριώνει τον Έλληνα από το πολιτιστικό του περιβάλλον και τις συνήθειές του·

·     καλλιεργεί τον τυφλό μιμητισμό και δυναμώνει την ξενομανία·

·     απειλεί την εθνική φυσιογνωμία και την εθνική ταυτότητα του έθνους·

·     οδηγεί σε αποδοχή ξένων ηθών, εθίμων και τρόπου ζωής και συντελεί στην πολιτιστική υποτέλεια του λαού.

 

 

V. Η σωστή στάση απέναντι στο πρόβλημα

 

          Το πρόβλημα του καταναλωτισμού και οι αρνητικές του συνέπειες μπορούν να αντιμετωπιστούν:

1.   Με τη σωστή ενημέρωση του κόσμου και τους αρμόδιους φορείς της πολιτείας για τις συνέπειες του καταναλωτισμού και τον ρόλο που παίζει στη σύγχρονη κοινωνία, όπως και για τους σκοπούς που εξυπηρετεί.

 2. Με τον έλεγχο της διαφήμισης και με τον περιορισμό των υπερβολών της, ιδιαίτερα αυτών που απευθύνονται στα παιδιά.

 

«Περισσότερο από ποτέ, οι διαφημιστές στοχεύουν με τις εκστρατείες τους στα παιδιά, σε μια προσπάθεια να προσελκύσουν την καταναλωτική ισχύ των γονιών τους. Έρευνες αγοράς αποδεικνύουν ότι τα παιδιά κρύβουν σημαντική δύναμη ως καταναλωτές, καθώς και η επιρροή τους στις αγορές των γονιών επεκτείνεται πέραν της επιλογής παιχνιδιών, τσιπς και δημητριακών και περιλαμβάνουν σαφώς ακριβότερους τομείς, όπως οι διακοπές, τα στερεοφωνικά, οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές και τα αυτοκίνητα. Οι διαφημιστές επιχειρούν λοιπόν τώρα να κατακτήσουν αυτήν τη δεξαμενή νεανικών εξόδων».

[Τζέιμς Γκήρυ, ‘Τα παιδιά στόχος των διαφημιστών’. Από το σχολικό βιβλίο Θεματικοί κύκλοι, 2002 (σ. 208). Αθήνα: ΟΕΔΒ].

 

3. Με την αλλαγή προσανατολισμού και την ενεργοποίηση του κινήματος των καταναλωτών.

 

«Παράλληλα με τις παραπάνω κρατικές αντιδράσεις αναπτύχθηκε το κίνημα των καταναλωτών, που αποσκοπεί στον περιορισμό της καταδυνάστευσής τους από τους παραγωγούς βιομηχανικών προϊόντων. Όλες όμως αυτές οι ενέργειες έχουν περιστασιακό χαρακτήρα. Δεν είναι δυνατό να αναστραφεί η ακάθεκτη πορεία του χειμάρρου της διαφημιστικής προπαγάνδας με σκούπες. Εκτός από το περιστασιακό στοιχείο του καταναλωτικού κινήματος, αυτό προσπαθεί, σε τελική ανάλυση, να επιτρέψει στον καταναλωτή να αποκομίσει τη μεγαλύτερη δυνατή ωφέλεια από τα προϊόντα που αγοράζει. Προστατεύει, λοιπόν, και υποθάλπει τον ωφελιμισμό, που διέπει την κοινωνία της αφθονίας και του φθόνου».

[Μαυροδόντης, Θ., ‘Παραγωγή-διαφήμιση-κατανάλωση’. Από το βιβλίο Θεμέλιο στην Έκθεση Ιδεών, 1989, τ. 3ος (σ. 187). Θεσσαλονίκη: Ι. Μ. Μπαχαράκης].

 

4. Με τον επαναπροσδιορισμό των στόχων της κοινωνίας και την καλλιέργεια της αντίληψης πως τα αγαθά είναι μέσο ζωής και όχι αυτοσκοπός.

5. Με την ανάπτυξη ουσιαστικής και με νόημα παιδείας, που θα καλλιεργεί την αρετή της ολιγάρκειας και την ιδέα του μέτρου, θα προβάλλει την πνευματική ζωή ως το πολυτιμότερο αγαθό και θα παρουσιάζει σωστά, πνευματικά, και όχι υλιστικά πρότυπα· με την αναμόρφωση της παιδείας και την ανθρωπιστική της κατεύθυνση.

 

    «Χωρίς καλά καλά να το συνειδητοποιούμε δάσκαλοι, δημοσιογράφοι, ηγέτες της κοινής γνώμης, τύπος και κόμματα λειτουργούμε μέσα στο πλαίσιο και με τις προδιαγραφές της ‘κοινωνίας της αφθονίας’ αντί, όπως θα ’πρεπε, να κηρύσσουμε προς όλες τις κατευθύνσεις ότι η ζωή είναι κάτι απέραντα ουσιαστικότερο, σημαντικότερο και ωραιότερο από τον καταναλωτικό, πυρετό. Δύσκολο βέβαια σε μια κοινωνία, που λειτουργεί σ’ όλη τη γραμμή σ’ αυτή τη βάση, να δημιουργηθούν αντισταθμίσματα, όμως αυτό δε σημαίνει ότι έχουμε δικαίωμα να παραιτηθούμε, ακόμη και κάτω από τις σημερινές, τις τόσο αρνητικές συνθήκες».

[Φίλιας, Β., ‘Κοινωνιολογικές Προσεγγίσεις’. Από το σχολικό βιβλίο Θεματικοί κύκλοι, 2002 (σ. 197-198). Αθήνα: ΟΕΔΒ].

 

                             Κοιτάζω τον ασβέστη αντίκρυ στον τοίχο της

                             μικρής μου κάμαρας. Λίγο πιο ψηλά το ταβάνι με τα

                             δοκάρια. Πιο χαμηλά την κασέλα όπου έχω

                             αποθέσει όλα μου τα υπάρχοντα: δυο παντελόνια

                             τέσσερα πουκάμισα, κάτι ασπρόρουχα. Δίπλα, η

                             καρέκλα με την πελώρια ψάθα. Χάμου, στ’ άσπρα

                             και μαύρα πλακάκια, τα δυο μου σάνταλα.

                             Έχω στο πλάι μου κι ένα βιβλίο.

                             Γεννήθηκα για να ’χω τόσα. Δεν μου λέει τίποτα να

                             παραδοξολογώ. Από το ελάχιστο φτάνεις πιο

                             σύντομα οπουδήποτε. Μόνο που’ ναι πιο δύσκολο.

                                                Οδ. Ελύτης, Ο μικρός Ναυτίλος.

 

Κείμενο 1o: Μηχανισμός εξανδραποδισμού

«Φασματική πάει να γίνει η έννοια ελευθερία για τις μεγάλες μάζες. Στον όρο τούτο με το θεωρητικά συγκεκριμένο ως χτες περιεχόμενο, παρεμβάλλονται τώρα στοιχεία που τον κάνουν όλο και περισσότερο προβληματικό. Ποια ακριβώς είναι η ελευθερία του υπηκόου της καταναλωτικής κοινωνίας, που βομβαρδίζεται νύχτα μέρα από μιαν επιστημονικά οργανωμένη, ακατανίκητη διαφήμιση, κι αποκτά όλο περισσότερες, ανυποψίαστες ίσαμε χτες, υλικές ανάγκες; Σε τούτο μόνο το θέμα, αν σταθούμε, θα καταλάβουμε πόσο ρευστό, αν όχι απατηλό, γίνεται το περιεχόμενο της σύγχρονης ελευθερίας. Για να νιώσει ελεύθερος ο αποπροσωποποιημένος αυτός καταναλωτής (δεν έχει άλλη κύρια προσδιοριστική ιδιότητα), πρέπει να μπορεί να ικανοποιεί τις όλο και αυξανόμενες ανάγκες του· διαφορετικά, πιστεύει πως υστερεί, πως υπολείπεται ταπεινωτικά στον αγώνα δρόμου που είναι ο ρυθμός της σύγχρονης ζωής, και τότε, άμεση συνέπεια, χάνει το αίσθημα της ελευθερίας. Γιατί ελευθερία, για τον μέσο ανθρώπινο τύπο, είναι η ευχέρεια να ικανοποιεί τις άμεσες βασικές του ανάγκες. Όταν του βάλετε σε κίνηση ένα μηχανισμό δημιουργίας αναγκών και δεν του δώσετε σύγκαιρα το μέσο να τις ικανοποιήσει, τον κάνετε ψυχολογικά προλετάριο. Προλετάριος ονομάστηκε ο διάδοχος του αλλοτινού δούλου. Ποιο είναι εδώ το κριτήριο; Η απουσία του αισθήματος της ‘ελευθερίας’.

Ο μηχανισμός, τώρα, έχει έτσι ρυθμιστεί, ώστε το αόρατο λουρί που κρατάει δεμένο αυτόν τον κατάδικο από το πόδι να κονταίνει ή να μακραίνει κατά την κρίση του επιμελέστατα κρυμμένου αφέντη. Αν τα συμφέροντα του αφέντη υπαγορεύουν μεγαλύτερη δέσμευση του καταναλωτή, ρίχνει στην αγορά καινούρια συνθήματα για νέες ανάγκες. Ο καταναλωτής πολλαπλασιάζει τις προσπάθειές του ν’ ανταποκριθεί, αυτοενεχυριάζεται. Δε χρειάζεται πάντοτε να φορτωθεί με νέα ή πρόσθετη εργασία για να μπορεί να τα βγάλει πέρα. Φτάνει που δεσμεύεται ψυχολογικά· η ικανοποίηση των «νέων απαιτήσεων της ζωής», των νέων ανέσεων, γίνεται κεντρικός πόλος του ψυχικού βίου. Από κει και πέρα έχει καταστεί υποχείριος, χωρίς να το ξέρει. Νομίζοντας πως ικανοποιεί τον εαυτό του, ικανοποιεί τον αφέντη του, το μεγάλο κερδοσκόπο.

[………………………………………………………………….]

          Ας έχουμε το θάρρος να προχωρήσουμε πιο πέρα. Είναι βέβαιο τάχα πως στην πλειοψηφία του, μια αξιοπρεπή πλειοψηφία, το ανθρώπινο γένος έχει επίγνωση της σκλαβιάς του και πως επιθυμεί αληθινά την απελευθέρωσή του; Τέτοια πράγματα δεν τα επιθυμώ με τα λόγια· τα διεκδικώ με τις πράξεις. Και για ν’ αποκτήσω επίγνωση τι σημαίνει αυτό, ζητάω πρώτα πρώτα να πληροφορηθώ ποιο είναι το αντίτιμό του, πόσο στοιχίζουν. Με τα λόγια όταν διεκδικώ, μου απαντάνε με λόγια. Όταν προχωρήσω στην περιοχή του συγκεκριμένου, βλέπω ότι τα αντίτιμο συνίσταται πρώτα πρώτα σε στερήσεις. Όχι μεγάλες στερήσεις, θυσίες αιματηρές, σωματικές. Αποφυγή να γίνομαι υποχείριος του μηχανισμού που μου έχουν στήσει. Βλέπω, κοντολογίς, κάτι πάλι οδυνηρό, αναμφισβήτητα: Ότι για ν’ αποκτήσω κάποια, στοιχειώδη έστω, ανεξαρτησία, κι ένα ήθος ελεύθερο, ανάγκη να μη χαρίζομαι σ’ όλους τους πειρασμούς. Η ευμάρεια είναι κάτι απύθμενο, ένα παραισθησιογόνο που προκαλεί εθισμό, και για τούτο απαιτεί όλο και μεγαλύτερες δόσεις. Ζούμε κιόλας σε κοινωνικά σύνολα από τοξικομανείς της ευμάρειας. Να μεταπέσουμε από την έκλυση τούτη σε μιαν εγκράτεια που θα μας φανεί αμέσως ασκητισμός, δε γίνεται. Να όμως που αυτό θα ήταν η μόνη λύση……

          Πώς θα την εφαρμόσουμε όμως, αφού δείχνεται με το πρώτο αντίθετη στη σύμφυτη ανθρώπινη φύση;»

[Τερζάκης, Α., ‘Ποντοπόροι’. Από το σχολικό βιβλίο Έκφραση-Έκθεση, τ. Γ΄, 2001 (σ. 121-124). Αθήνα: ΟΕΔΒ]

 

ΑΣΚΗΣΕΙΣ

Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του κειμένου σε 80-100 λέξεις.

                                                                             [25 μονάδες]

Β1. α) Να βάλετε ένα πλαγιότιτλο στις τρεις πρώτες παραγράφους.

                                                                             [3 μονάδες]

 β) Τι εννοεί ο συγγραφέας με τη φράση «Ζούμε κιόλας σε κοινωνικά σύνολα από τοξικομανείς της ευμάρειας;».

                                                                             [9 μονάδες]

Β2. Να βάλετε ένα Σ ή ένα Λ σε κάθε μια από τις παρακάτω προτάσεις, αν νομίζετε ότι είναι σωστές ή λαθεμένες (σύμφωνα με τον συγγραφέα):

α) Ο όρος ελευθερία έχει σήμερα ξεκάθαρο περιεχόμενο,

β) Υπάρχουν μηχανισμοί που καθιστούν τον άνθρωπο δούλο,

γ) Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν έχουν επίγνωση της σκλαβιάς τους,

δ) Η μόνη λύση στο πρόβλημα είναι να δείξουμε εγκράτεια που μοιάζει με ασκητισμό,

ε) Ο καταναλωτής ξέρει πως ικανοποιεί τον αφέντη του.                                                                           [5 μονάδες]

Β3. Να συμπληρώσετε τα κενά στην παρακάτω παράγραφο με τις κατάλληλες λέξεις τοποθετημένες στον σωστό τύπο από αυτές που δίνονται σε παρένθεση.

Όχι μόνο οι …………(1)επιστήμες, όχι μόνον η τεχνολογία, που είναι η εφαρμοσμένη πλευρά τους, αλλά και η ψυχολογική…………..(2) (στο εμπόριο, στην πολιτική…………….(3).) κάνουν ολοφάνερο πως έχει αρχίσει κιόλας η διαμόρφωση του ………….(4)όντος άνθρωπος σύμφωνα με σχεδιασμούς ξεκινημένους από ………………..(5) συνανθρώπων του.

(φυσικός, τεχνητός, τεχνική, προπαγάνδα, πρωτοβουλία, θετικός, αμέλεια)                                                                       

[5 μονάδες]

Β4. Να βρείτε ένα αντώνυμο των παρακάτω λέξεων: θάρρος, απελευθέρωση, συγκεκριμένου, σύμφυτη, φασματική.

                                                                             [5 μονάδες]

 

Β5. Τι σημαίνουν τα αχώριστα μόρια ή οι προθέσεις ως α΄ συνθετικά στις παρακάτω λέξεις. Να γράψετε σύνθετες λέξεις χρησιμοποιώντας μια φορά το κάθε μόριο ή πρόθεση με την ίδια σημασία: αντίτιμο, ευμάρεια, απύθμενο, σύμφυτη.

                                                                             [8 μονάδες]

 

Γ. Με αφορμή την ακρίβεια που χαρακτηρίζει την εποχή μας ο Δήμος της περιοχής σας διοργάνωσε ημερίδα, για να συζητηθούν τρόποι αντίδρασης σε αυτό το φαινόμενο. Κάποιος ομιλητής πρότεινε πως, για να πέσουν οι τιμές, πρέπει οι καταναλωτές να περιφρονήσουν πολλά αγαθά που παρέχει η τεχνολογία. Εσύ παίρνεις τον λόγο μετά από αυτόν και τονίζεις πως υπάρχουν τρόποι με τους οποίους ο άνθρωπος μπορεί και τα αγαθά του πολιτισμού να χαρεί και τα προβλήματα που δημιουργεί ο καταναλωτισμός να αποφύγει. Η ομιλία σου δεν ξεπερνά τις 500-550 λέξεις.

                                                                             [40 μονάδες]

 

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α. Το κείμενο αυτό αναφέρεται στην υποδούλωση του ανθρώπου που προέρχεται από τον καταναλωτισμό. Στην αρχή του κειμένου ο συγγραφέας τονίζει πως η έννοια της ελευθερίας για τους περισσότερους ανθρώπους είναι πλαστή, γιατί, ενώ νομίζουν πως ικανοποιώντας τις επιθυμίες τους απελευθερώνονται, στην πραγματικότητα υποδουλώνονται σε αυτές. Στη συνέχεια εξηγεί πως οι μηχανισμοί της κατανάλωσης δημιουργούν συνεχώς νέες ανάγκες και με αυτό τον τρόπο κρατούν υποχείριους τους καταναλωτές. Προχωρώντας αυτός υπογραμμίζει πως οι περισσότεροι άνθρωποι δε συνειδητοποιούν την υποδούλωση στην οποία υποβάλλονται και προσθέτει πως η μόνη λύση σε αυτό το πρόβλημα είναι η αντίσταση στις επιθυμίες και η εγκράτεια. Στο τέλος αυτός σημειώνει πως η λύση αυτή δεν είναι εφικτή, γιατί αντίκειται στην ανθρώπινη φύση.

 

Β1. α) Πλαγιότιτλοι:

1η παράγραφος: Ο φασματικός χαρακτήρας της ανθρώπινης ελευθερίας

2η παράγραφος: Η λειτουργία των μηχανισμών υποδούλωσης

3η παράγραφος: Η εγκράτεια μόνη λύση στο πρόβλημα.

 

 β) Ο συγγραφέας με τη φράση «Ζούμε κιόλας σε κοινωνικά σύνολα από τοξικομανείς της ευμάρειας» εννοεί πως οι άνθρωποι ζουν μέσα σε κοινωνίες που τα μέλη τους έχουν συνηθίσει στην καλοπέραση, όπως ακριβώς οι τοξικομανείς έχουν συνηθίσει στη χρήση τοξικών ουσιών· πως οι σημερινοί άνθρωποι δεν είναι εύκολο να αποβάλουν κάποιες συνήθειες που σχετίζονται με τον τρόπο ζωής τους και τη διάθεση να χαρούν όσο το δυνατό περισσότερα αγαθά από αυτά που υπάρχουν.

 

Β2. α-Λ, β-Σ, γ-Σ, δ-Σ, ε-Λ

 

Β3. 1: θετικές, 2: τεχνική, 3: προπαγάνδα, 4: φυσικού, πρωτοβουλία/ πρωτοβουλίες.

 

Β4. Αντώνυμες λέξεις: θάρρος # δειλία, απελευθέρωση # υποδούλωση/εξανδραποδισμός, συγκεκριμένου # αφηρημένου, σύμφυτη # επίκτητη, φασματική # αληθινή/γνήσια.

 

Β5. Αντίτιμο: η πρόθεση αντί δηλώνει κάτι ίσης αξίας που καταβάλλει κάποιος για κάτι άλλο – αντιστάθμισμα

Ευμάρεια: το αχώριστο μόριο ευ- δηλώνει το πληθωρικό, το καλό –ευτυχία

 Απύθμενο: το αχώριστο μόριο α δηλώνει στέρηση – άβαθο

Σύμφυτη: η πρόθεση συν δηλώνει το «μαζί» – συνεργατική.

 

ΕΚΘΕΣΗ

ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ

Το θέμα:

1. Έχει επικοινωνιακό πλαίσιο. Ζητά την πραγματοποίηση ομιλίας σε μια συγκεκριμένη περίσταση. Αυτό απαιτεί: α) την κατάλληλη προσφώνηση, β) τη χρήση του κατάλληλου, επίσημου, ύφους.

2. Έχει κάποια δεδομένα που δε σχετίζονται με τα ζητούμενα: α) «Με αφορμή την ακρίβεια που χαρακτηρίζει την εποχή μας ο Δήμος της περιοχής σας διοργάνωσε ημερίδα, για να συζητηθούν τρόποι αντίδρασης σε αυτό το φαινόμενο» και β) «Κάποιος ομιλητής πρότεινε πως, για να πέσουν οι τιμές, πρέπει οι καταναλωτές να περιφρονήσουν πολλά αγαθά που παρέχει η τεχνολογία». Το δεύτερο διδόμενο δεν είναι τελείως άσχετο με το ζητούμενο ή, μάλλον, καλό θα ήταν να συζητηθεί λίγο, αφού αποτελεί και την αφορμή της ομιλίας σας.

3. Έχει ένα ζητούμενο που δε διατυπώνεται ερωτηματικά. Η αποδεικτέα θέση είναι προκαθορισμένη: «Υπάρχουν τρόποι με τους οποίους ο άνθρωπος μπορεί και τα αγαθά του πολιτισμού να χαρεί και τα προβλήματα που δημιουργεί ο καταναλωτισμός να αποφύγει».

 

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Πρόλογος

 

[Ο Πρόλογος περιέχει την προσφώνηση, που δεν υποβάλλεται από το θέμα, αφού δεν είναι γνωστό ποιοι παρευρίσκονται. Ακόμη, περιέχει κάποιους κοινούς σε παρόμοιες περιπτώσεις ‘τόπους’: έκφραση συγχαρητηρίων και /ή ευχαριστιών. Γενικά, ο πρόλογος αφήνει να φανούν τα στοιχεία του επικοινωνιακού πλαισίου].

 

1. Προσφώνηση: Κύριε Δήμαρχε, κυρίες και κύριοι…

2. Έκφραση συγχαρητηρίων για την οργάνωση της εκδήλωσης..

3. Έκφραση ευχαριστιών για την ευκαιρία που δίνεται στον ομιλητή…

4. Άποψη του προηγούμενου ομιλητή……

5. Δική σας άποψη…………

 

Κύριε Δήμαρχε,

 Κυρίες και κύριοι,

Θα ήθελα να εκφράσω τα θερμά μου συγχαρητήρια σε αυτούς που ανέλαβαν την πρωτοβουλία της οργάνωσης αυτής της εκδήλωσης, για να συζητηθεί το πρόβλημα της ακρίβειας που χαρακτηρίζει την εποχή μας. Πράγματι, η ακρίβεια είναι ένα σημαντικό πρόβλημα, γιατί όχι μόνο υποβαθμίζει την ποιότητα τη ζωής πολλών ανθρώπων, αλλά καταδικάζει και πολλούς στη φτώχια. Θα ήθελα, ακόμη, να ευχαριστήσω τους υπεύθυνους, γιατί μου δίνουν την ευκαιρία να διατυπώσω τις απόψεις μου σχετικά.

 

Κύριο Θέμα

[Το Κύριο θέμα μπορεί να αρχίσει με αναφορά στην άποψη του προηγούμενου και τον έλεγχό της και στη συνέχεια να τεθεί η δική σας άποψη].

Ι. Αναφορά στην άποψη του προηγούμενου ομιλητή και έλεγχός της

Α. Η άποψη: Κάποιος ομιλητής πρότεινε πως, για να πέσουν οι τιμές, πρέπει οι καταναλωτές να περιφρονήσουν πολλά αγαθά που παρέχει η τεχνολογία.

Β. Η άποψη αυτή δεν είναι ούτε εφικτή ούτε σκόπιμη.

[Βέβαια, ο έλεγχος πρέπει να τεκμηριωθεί. Πρέπει να δικαιολογήσουμε γιατί δεν είναι εφικτό και σκόπιμο να περιφρονήσουμε τα αγαθά της τεχνολογίας].

 

Παρακολούθησα με προσοχή τις απόψεις που διατύπωσαν οι προηγούμενοι ομιλητές. Όλες φαίνονται λογικές και αξιοσημείωτες. Ιδιαίτερη, όμως, εντύπωση μου προκάλεσε η άποψη πως, για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα της ακρίβειας, πρέπει να περιφρονήσουμε τα αγαθά που μας προσφέρει η τεχνολογία. Η πρόταση αυτή δεν είναι ούτε εφικτή ούτε και σκόπιμη. Δεν είναι εφικτή, γιατί είναι αντίθετη με τη φύση του ανθρώπου, και δεν είναι σκόπιμη, γιατί υπάρχουν άλλοι τρόποι πιο αποτελεσματικοί και πιο ανώδυνοι.

 

ΙΙ. Η δική μας πρόταση: Υπάρχουν άλλοι τρόποι…..

Α. Η τήρηση του μέτρου …..

Β. Η σωστή ιεράρχηση των πολιτιστικών αξιών…..

Γ. Η κατανόηση ότι υπάρχουν και άλλες ανάγκες, πιο σοβαρές, από τις υλικές-σωματικές (οι πνευματικές και οι ψυχικές).

 

[Βέβαια, σε κάθε περίπτωση οφείλουμε να βρούμε τους άξονες γύρω από τους οποίους θα στραφεί η κάθε παράγραφος αλλά και τον τρόπο της ανάπτυξής της. Στην περίπτωση Β, για παράδειγμα, άξονες μπορεί να είναι: α) ποια είναι η σημερινή ιεράρχηση, β) ποια είναι η σωστή και γ) πώς αυτή θα πετύχει τον στόχο (την αντιμετώπιση των προβλημάτων που δημιουργεί η ακρίβεια και ο καταναλωτισμός].

 

Ένας τρόπος με τον οποίο μπορεί ο άνθρωπος και τα αγαθά της τεχνολογίας να απολαύσει και τα δεινά που προκαλεί η ακρίβεια και ο καταναλωτισμός να αποφύγει είναι η σωστή ιεράρχηση των πολιτιστικών αξιών (Θεματική περίοδος). Σήμερα ο άνθρωπος έχει θεοποιήσει το χρήμα και τις υλικές αξίες και επιδιώκει να ικανοποιήσει τις βιολογικές και σωματικές του ανάγκες, πράγμα που ενισχύει τον καταναλωτισμό και ανεβάζει την ακρίβεια των αγαθών. Αν ο άνθρωπος δώσει μεγαλύτερο βάρος στις πνευματικές και ψυχικές αξίες –τις ανώτερες αξίες που χαρακτηρίζουν μόνο τον άνθρωπο– τότε δεν θα έχει ως σκοπό τη ζωής του τα υλικά αγαθά και έτσι θα περιορίσει την καταναλωτική του μανία (Σχόλια). Με αυτό τον τρόπο και τα τεχνολογικά αγαθά θα χαίρεται και τα προβλήματα στέρησης που δημιουργεί ο καταναλωτισμός θα αποφύγει (Κατακλείδα).

 

Επίλογος

1. Γενίκευση: Υπάρχουν τρόποι……

2. Προέκταση: Χρειάζεται διαφώτιση …….

3. Ευχαριστίες για προσοχή που έδειξαν οι ακροατές……

 

Κείμενο 2ο: Καταναλώνοντας για έναν δικαιότερο κόσμο

«Μπορεί στ’ αλήθεια ν’ αλλάξει κανείς τον κόσμο ψωνίζοντας; Σε άλλες εποχές αυτή η φράση θα ακουγόταν τουλάχιστον αφελής. Στις σημερινές Δυτικές κοινωνίες όμως, όπου κυριαρχεί το δόγμα ‘καταναλώνω, άρα υπάρχω’, ίσως τελικά πρέπει να αναζητηθούν καινούργιοι τρόποι πολιτικής δραστηριοποίησης. Οι εκφάνσεις του καταναλωτισμού εκφράζουν σε ένα βαθμό τη σύγχρονη κουλτούρα μας, συνεπώς οι όποιες αντιδράσεις των πολιτών για τα κοινωνικά και τα περιβαλλοντικά ζητήματα μπορούν να διοχετευθούν και μέσω των αγοραστικών επιλογών τους. Άλλωστε, η πρακτική του μποϊκοτάζ υπήρξε αρκετά διαδεδομένη σε πλήθος Δυτικών αγορών, αποτελώντας τη διέξοδο της αγανάκτησης και της δυσφορίας των καταναλωτών. Παράλληλα όμως αρχίζει να αναπτύσσεται και ένα κίνημα ηθικού καταναλωτισμού, που, αντί να καταδικάζει και να απορρίπτει προϊόντα, φροντίζει να αγοράζει εκείνα που θεωρούνται πιο ηθικά ή που, ακόμη καλύτερα, συμβάλλουν στην παγκόσμια κοινωνική ευμάρεια (buycotting).

          Ο καταναλωτισμός αποτελεί μια παρεξηγημένη έννοια και θεωρείται από πολλούς μια κατ’ εξοχήν παθητική λειτουργία. Όμως οι καταναλωτές δεν είναι αναγκαστικά ‘παθητικά ενεργούμενα’. Μπορούν και να διαμορφώσουν καταστάσεις. Οι επονομαζόμενοι ‘οικονομικοί ψηφοφόροι’ έχουν τη δική τους ξεχωριστή δύναμη στην ‘αγοραστική δημοκρατία’. Επιλέγουν προϊόντα και μάρκες και με αυτό τον τρόπο επιβραβεύουν ή καταψηφίζουν πρακτικές παραγωγής και διακίνησης. Και ως σήμερα θεωρούσαμε ότι μπροστά στα ράφια του σούπερ μάρκετ κρίνουμε μόνο τον συσχετισμό τιμής και ποιότητας. Μάλλον θα πρέπει να αναθεωρήσουμε τις απόψεις μας. Ένα προϊόν δεν μπορεί να αποκοπεί από την ηθική διάσταση της παραγωγικής του διαδικασίας. Γι’ αυτό το λόγο, εκτός από την τιμή, την ποιότητα και τα άλλα χαρακτηριστικά του, οι καταναλωτές καλούνται να εξετάσουν ποιος παρήγαγε, ποιος θα αποκομίσει τα οφέλη και αν τελικά υπάρχει κόστος για το περιβάλλον ή τα ανθρώπινα δικαιώματα. Αυτά είναι μερικά μόνο από τα ερωτήματα που θέτουν όλο και πιο συχνά οι σύγχρονοι, υποψιασμένοι καταναλωτές και οι εταιρείες αντιλαμβάνονται ότι πλέον χρειάζεται να δώσουν πειστικές απαντήσεις.

[…………………………………………………………………………]

          Το δίκαιο εμπόριο σε καμιά περίπτωση δεν αποτελεί ένα μαγικό ραβδί που θα καταργήσει την παγκόσμια αδικία, ούτε θα ήταν χρήσιμο να λειτουργήσει ως υποκατάστατο για άλλες μορφές πολιτικής δράσης που μπορούν να έχουν πιο άμεσα και ισχυρά αποτελέσματα. Σίγουρα όμως αποτελεί ένα βήμα, αφενός για την κατανόηση των κοινωνικών ανισοτήτων και αφετέρου για τη σταδιακή επίλυσή τους. Άλλωστε, όπως δήλωσε πέρυσι στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ο Peter Mendelson, επίτροπος για θέματα εμπορίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ‘το κίνημα του δίκαιου εμπορίου μας διδάσκει πως οι καταναλωτές δεν είναι καταδικασμένοι να κυνηγούν μόνο τις προσφορές προϊόντων (…). Μας υπενθυμίζει πως το εμπόριο έχει να κάνει με τους ανθρώπους, τις ζωές τους, τις οικογένειές τους και, μερικές φορές, με την ίδια τους την επιβίωση’».

[Ιωαννίδης, Κ., ‘Καταναλώνοντας για έναν δικαιότερο κόσμο’, εφημ. «Το Βήμα Ιδεών», τ. 8, Δεκέμβριος 2007]

 

ΑΣΚΗΣΕΙΣ

Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του κειμένου σε 100-120 λέξεις.

                                                                             [25 μονάδες]

Β1. α) Ποιο πρόβλημα απασχολεί τον συγγραφέα, ποια είναι η θέση του και ποιος ο σκοπός του;

                                                                             [5 μονάδες]

 β) Να βρείτε πέντε (5) λέξεις μέσα στο κείμενο που να ανήκουν στο ειδικό λεξιλόγιο του θέματος.

                                                                             [5 μονάδες]

Β2. Να σχολιάσετε τη φράση «Ένα προϊόν δεν μπορεί να αποκοπεί από την ηθική διάσταση της παραγωγικής του διαδικασίας».

                                                                             [10 μονάδες]

Β3. Επιβίωση: να αντικαταστήσετε την πρόθεση (α΄ συνθετικό) με τρείς άλλες προθέσεις και να τοποθετήσετε τις νέες λέξεις σε προτάσεις, που να δείχνουν τη σημασία τους.                                  

[6 μονάδες]

Β4 α) Να επισημάνετε στο κείμενο μια περίπτωση στην οποία ο συγγραφέας κάνει επίκληση στην αυθεντία και να σχολιάσετε τον τρόπο με τον οποίο το κάνει και τον σκοπό τον οποίο επιδιώκει.

                                                                             [5 μονάδες]

 β) Να εντοπίσετε μέσα στο κείμενο δυο (2) ομοιόπτωτα ονοματικά σύνολα και δυο (2) ετερόπτωτα.                                                                                                                                   [4 μονάδες]

 

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Β4 α) Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί επίκληση στην αυθεντία στην τελευταία παράγραφο. Η αυθεντία είναι ο P. Mendelson, επίτροπος για θέματα εμπορίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αναφέρει τη γνώμη του σε ευθύ λόγο και αυτολεξεί, πράγμα που φαίνεται από το γεγονός πως την τοποθετεί σε εισαγωγικά. Ο συγγραφέας επικαλείται την αυθεντία στη συγκεκριμένη περίπτωση, για να στηρίξει την άποψη που διατύπωσε προηγουμένως για τη σημασία του δίκαιου εμπορίου.

 

 β) Ομοιόπτωτα ονοματικά σύνολα: παθητική λειτουργία, πειστικές απαντήσεις.

           Ετερόπτωτα ονοματικά σύνολα: αντιδράσεις των πολιτών, πρακτικές παραγωγής.

 

 

Γ. ΕΚΘΕΣΗ

Ο καταναλωτισμός είναι γνώρισμα της εποχής μας. Οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν θέσει ως σκοπό της ζωής τους τη συγκέντρωση όσο το δυνατόν περισσότερων υλικών αγαθών. Νομίζετε πως αυτά τα αγαθά είναι πιο σημαντικά για ένα άνθρωπο; Να εκφράσετε την άποψή σας σε ένα δοκίμιο 500-550 λέξεων.

                                                                             [40 μονάδες]

 

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α. Το κείμενο αυτό πραγματεύεται το πρόβλημα του καταναλωτισμού στη σύγχρονη μορφή του. Στην αρχή ο συγγραφέας αναρωτιέται αν ο άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τον κόσμο «ψωνίζοντας». Υποστηρίζει πως οι πολίτες μπορούν να δείξουν τη στάση τους απέναντι σε διάφορα κοινωνικά και οικολογικά προβλήματα και με τις αγοραστικές τους επιλογές και μιλά για ένα κίνημα «ηθικού καταναλωτισμού».Στη συνέχεια αυτός τονίζει πως ο καταναλωτής δεν είναι ένα «παθητικό ενεργούμενο» και πως αυτός πρέπει, όταν αγοράζει, να λαμβάνει υπόψη πέρα από την τιμή και την ποιότητα του προϊόντος και την ηθική του διάσταση. Στο τέλος ο συγγραφέας παρατηρεί πως το «δίκαιο εμπόριο» μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο στη ζωή του ανθρώπου και επικαλείται την άποψη του Mendelson, για να στηρίξει τη θέση του.

 

Β1. α) Το πρόβλημα που απασχολεί τον συγγραφέα είναι η σύγχρονη μορφή του καταναλωτισμού. Η θέση που υποστηρίζει είναι πως το «δίκαιο εμπόριο» μπορεί να αλλάξει τον κόσμο. Σκοπός του συγγραφέα είναι να πληροφορήσει τους δέκτες για τις μορφές του καταναλωτισμού και, εμμέσως, να τους πείσει πως πρέπει να υιοθετήσουν το ηθικό και δίκαιο εμπόριο.

 β) Στο ειδικό λεξιλόγιο του θέματος ανήκουν οι λέξεις: ψωνίζοντας, καταναλωτισμός, αγοραστική δημοκρατία, δίκαιο εμπόριο, προσφορά προϊόντων.

 

Β2.    Σχολιασμός της φράσης: «Ένα προϊόν δεν μπορεί να αποκοπεί από την ηθική διάσταση της παραγωγικής του διαδικασίας».

Με τη φράση αυτή ο συγγραφέας εννοεί πως ένα προϊόν έχει, πέρα από τη διάσταση της τιμής και τη διάσταση της ποιότητάς του, και τη διάσταση την ηθική, που σχετίζεται με το ποιος είναι ο παραγωγός, πόσα κερδίζει και πού χρησιμοποιούνται τα κέρδη του, τι επιπτώσεις μπορεί να έχει αυτό το προϊόν σε άλλους τομείς. Η θέση του συγγραφέα είναι απολύτως ορθή, γιατί αυτές οι τρεις διαστάσεις είναι αλληλένδετες και δε μπορεί να εννοηθεί η μια ξέχωρα από την άλλη. ‘Ένα προϊόν που έχει χαμηλή τιμή και είναι πολύ ευχάριστο δεν έχει μεγάλη αξία, αν δε είναι και ωφέλιμο.

 

Β3. Επιβίωση > συμβίωση, αναβίωση, διαβίωση  

Προτάσεις:

·        Η συμβίωσή τους κατέστη αδύνατη εξαιτίας της ασυμφωνίας χαρακτήρων

·        Πολλοί λαογραφικοί σύλλογοι έχουν σκοπό την αναβίωση των παλιών εθίμων

·        Σε πολλές υποβαθμισμένες περιοχές της Αθήνας το επίπεδο διαβίωσης είναι χαμηλό.

 

Γ. ΕΚΘΕΣΗ

ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ

Το θέμα:

1. Είναι διατυπωμένο με παραδοσιακό τρόπο. Ζητά, βέβαια, τη γραφή δοκιμίου, αλλά το δοκίμιο έχει τα γνωρίσματα της έκθεσης. Καλό είναι να θέσουμε κάποιο τίτλο, γιατί τα δοκίμια γενικά έχουν τίτλο. Εξυπακούεται πως ο τίτλος, αν τεθεί, συμπληρώνεται με το όνομα και την ιδιότητα του συντάκτη.

2. Έχει κάποια διδόμενα που δεν ταυτίζονται με τα ζητούμενα: α) «Ο καταναλωτισμός είναι γνώρισμα της εποχής μας» και β) «Οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν θέσει ως σκοπό της ζωής τους τη συγκέντρωση όσο το δυνατόν περισσότερων υλικών αγαθών».

3. Το ζητούμενο εκφράζεται με τον κλασικό τρόπο, δηλαδή με ερώτηση: «Νομίζετε πως αυτά τα αγαθά (δηλ. τα υλικά) είναι πιο σημαντικά για έναν άνθρωπο;».

 

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Πρόλογος

 

[Ο καλύτερος τρόπος για να αρχίσει κανείς τον Πρόλογο είναι να αξιοποιήσει, να αναπτύξει κάπως, τα διδόμενα και μη ζητούμενα. Να δώσει δηλαδή απάντηση στα ερωτήματα που προκύπτουν: γιατί ή από πού φαίνεται πως ο καταναλωτισμός είναι γνώρισμα της εποχής μας και ότι οι πιο πολλοί έχουν θέσει ως σκοπό στη ζωή τους τη συγκέντρωση όσο το δυνατό περισσότερων υλικών αγαθών. Βέβαια, θα μπορούσε κανείς να αρχίσει από τα προβλήματα της εποχής μας (γένος) και σε αυτά να εντάξει τον καταναλωτισμό (είδος). Πάντως, ο Πρόλογος θα καταλήγει στο πρόβλημα και τη θέση μας].

 

1. Η εποχή μας χαρακτηρίζεται από πολλά προβλήματα(ποια;)

2. Ένα από αυτά είναι ο καταναλωτισμός, δηλαδή …… (ορισμός του)

3. Από πού φαίνεται πως ο καταναλωτισμός είναι γνώρισμα της εποχής μας; (περιγραφή του φαινομένου…)

4. Είναι όμως τα υλικά αγαθά τα σημαντικότερα για τον άνθρωπο;

 

[Μπορεί κανείς να θέσει απλώς το ερώτημα ή να πάρει θέση: όμως τα υλικά αγαθά δεν είναι τα σημαντικότερα για τον άνθρωπο].

 

Κύριο θέμα

Ζητούμενο: Τα υλικά αγαθά είναι τα πιο σημαντικά για έναν άνθρωπο;

 

[Καλό θα είναι στην αρχή του κυρίου θέματος να μιλήσει κανείς λίγο για την αξία των υλικών αγαθών. Πάντως, η θέση που θα υποστηρίξουμε, η πιο λογική θέση, είναι ότι τα υλικά αγαθά δεν είναι τα πιο σημαντικά. Με φυσιολογικό τρόπο γεννιέται το ερώτημα: ποια αγαθά είναι πιο σημαντικά από τα υλικά;]

 

Ι. Βέβαια, τα υλικά αγαθά (το χρήμα και ό,τι αγοράζεται με αυτό) παίζουν μεγάλο ρόλο στη ζωή του ανθρώπου (άνεση, ασφάλεια, δύναμη, εξουσία κλπ.)

ΙΙ. Αλλά τα πνευματικά και ψυχικά αγαθά είναι πιο σημαντικά από τα υλικά]

 

[Η απάντηση αυτή και η ύπαρξη του συγκριτικού «πιο σημαντικά» μας οδηγεί στην ανάπτυξη των παραγράφων με τον τρόπο της σύγκρισης. Το θέμα δημιουργεί ακόμη προβλήματα επιλογής α) της τεχνικής της σύγκρισης –όπως είναι γνωστό υπάρχουν δυο τεχνικές– και β) διαγράμματος του κυρίου θέματος: θα μιλήσουμε γενικά για τα ψυχοπνευματικά αγαθά ή θα μιλήσουμε χωριστά για κάθε κατηγορία; Η δεύτερη επιλογή είναι η καλύτερη. Ένα σχέδιο που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί είναι το:

 

Ι. Πρώτο μέρος: Τα πνευματικά αγαθά (γνώσεις, κρίση, φαντασία, αντίληψη κλπ.) είναι πιο σημαντικά από τα υλικά, γιατί…..

Α…………..

Β……………

Γ. ……………

ΙΙ. Τα ψυχικά αγαθά (ηθικές αρετές κλπ.) είναι πιο σημαντικά από τα υλικά, γιατί

Α……………

Β……………

Γ…………..

 

[Οι συγκρίσεις μεταξύ των υλικών και ψυχοπνευματικών αγαθών μπορεί να γίνει με διάφορες βάσεις, όπως η διάρκεια τους, τα αποτελέσματά τους, η φύση τους, η σχέση μεταξύ τους κλπ. Ο συλλογισμός της λογικής που πρέπει να αναπτυχθεί σε επιχείρημα είναι της μορφής]:

·        Όσο πιο πολύ διαρκεί ένα αγαθό τόσο πιο σημαντικό είναι (αξίωμα)

·        Τα πνευματικά αγαθά διαρκούν πιο πολύ από τα υλικά (επιχειρήματα-τεκμήρια)

Άρα, τα πνευματικά αγαθά είναι πιο σημαντικά από τα υλικά]

 

Παράδειγμα:

Τα πνευματικά και ψυχικά αγαθά είναι πιο σημαντικά από τα υλικά, γιατί διαρκούν πιο πολύ. Τα υλικά αγαθά είναι πρόσκαιρα και προσωρινά. Μια ατυχία, μια θεομηνία, ένα απρόβλεπτο γεγονός είναι δυνατό να τα εξαφανίσει. Είναι πολλά τα παραδείγματα ανθρώπων που έμειναν άστεγοι εξαιτίας πλημμυρών ή έχασαν τις περιουσίες τους εξαιτίας σεισμών. Αντίθετα, τα πνευματικά και ψυχικά αγαθά είναι μόνιμα και σταθερά. Ακολουθούν τον άνθρωπο μέχρι και τον θάνατό του. Είναι χαρακτηριστικό πως, όταν ο Δημήτριος ο Πολιορκητής κατέλαβε και κατέστρεψε την Αθήνα, ρώτησε τον Διογένη, τον κυνικό φιλόσοφο, αν έχασε τίποτε, αυτός απάντησε ότι δεν έχασε, γιατί «ο πόλεμος ου λαφυραγωγεί αρετήν». Ακόμη και στον πόλεμο αντέχουν τα ψυχοπνευματικά αγαθά.

 

Αξιοποιήσιμες μαρτυρίες-τεκμήρια:

Σωκράτης: «Ουκ εκ χρημάτων αρετή, αλλ’ εξ αρετής χρήματα γίγνεται».

Σολωμός: «Χαρές και πλούτη να χαθούν και τα βασίλεια κι όλα, τίποτε δεν είναι, αν στητή μένει η ψυχή κι ολόρθη».

Χριστός: «Τι ωφεληθεί άνθρωπος αν τον κόσμο όλον κερδίση την δε ψυχήν αυτού ζημιωθή

 

Επίλογος

1. Γενίκευση: Τα ψυχοπνευματικά αγαθά είναι πιο σημαντικά για τον άνθρωπο από τα υλικά.

2. Προέκταση: Ο άνθρωπος πρέπει να αναθεωρήσει την ιεράρχηση των αξιών και να επαναπροσδιορίσει του στόχους της ζωής του.

 

 

 

 


Έκθεση

Συγγραφέας: Δρ. Φιλολογίας Αθανάσιος Φραγκούλης   http://athanasiosfragkoulis.blogspot.gr
Προγραμματισμός και σχεδιασμός web: Ανδρέας Τάσσος

  • Εάν η εφαρμογή δεν ανταποκρίνεται ή βγάλει μήνυμα λάθους πατήστε το πλήκτρο F5 ( ανανέωση ).
  • Για να εκμεταλλευτείτε όλη την οθόνη και να μπείτε σε κατάσταση πλήρους οθόνης (ή για να βγείτε) πατήστε το πλήκτρο F11.
  • Μπορείτε να μεγαλώσετε ( ζουμ ) την εφαρμογή με "ctrl και +" και να τη μικρύνετε με "ctrl και -"

Ιστοσελίδα: www.lexigram.gr | e-mail: info@lexigram.gr | τηλέφωνα: +30 210 6458183

© 1998 - 2012 LexiGram



Σειριακός :


Είστε ο χρήστης :

Στη δοκιμαστική έκδοση βλέπετε μόνο την πρώτη "Οθόνη" του κάθε κεφαλαίου. Στην πλήρη έκδοση βλέπετε όλη την ύλη

Την πλήρη έκδοση την αγοράζετε πατώντας εδώ.