Λίγα λόγια για το βιβλίο
 Μέρος Πρώτο
Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ
ΙΙ. ΣΤΑΔΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ
ΙΙΙ. ΜΟΡΦΕΣ ΘΕΜΑΤΩΝ
ΙV. ΤΑ ΜΕΡΗ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ
V. ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ
VΙ. ΜΕΤΑ ΤΗ ΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ
VΙI. ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΕΙΔΗ
 Μέρος Δεύτερο
Α. ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ
Β. ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΔΟΜΗΣ
Γ. ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ
Δ. ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΛΕΞΙΛΟΓΙΚΕΣ
Ε. ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΥΦΟΛΟΓΙΚΕΣ
ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΔΟΚΙΜΑΣΙΑΣ
 Α' Λυκείου
Α. Αξίες
Β. Γλώσσα
Γ. Γλωσσομάθεια
Δ. Διάλογος
Ε. Αναλφαβητισμός
ΣΤ. Ενδυμασία - Μόδα
Ζ1. Το χάσμα των γενεών
Ζ2. Η ευθύνη των νέων για το μέλλον
Η. Ιδανικά - Πρότυπα
Θ. Σεβασμός
Ι. Ελεύθερος χρόνος - ψυχαγωγία
Α. Τουρισμός
ΙΒ. Φανατισμός
 Β' Λυκείου
Α. Λακωνικότητα
Β. Οικογένεια
Γ. Τεχνολογία και τεχνική
Δ. Μέσα μαζικής επικοινωνίας και ενημέρωσης
Ε. Τύπος
ΣΤ. Τηλεόραση
Ζ. Διαφήμιση
Η. Βιβλίο
Θ. Ρατσισμός - Κοινωνικός αποκλεισμός
Ι. Μετανάστευση
ΙΑ. Αθλητισμός
ΙΒ. Εργασία - Επάγγελμα
ΙΓ. Τηλεργασία
ΙΔ. Εξειδίκευση
ΙΕ. Ανεργία
ΙΣΤ. Τέχνη
ΙΖ. Κριτική
ΙΗ. Αμφισβήτηση
ΙΘ. Παγκοσμιοποίηση
 Γ' Λυκείου
Α. Δικαιώματα και υποχρεώσεις
Β. Πολιτισμός
Γ. Αγωγή - Παιδεία - Εκπαίδευση
Δ. Η Ευρωπαϊκή διάσταση στην εκπαίδευση
Ε. Επιστήμη και γνώση
ΣΤ. Βιοτεχνολογία - Βιοηθική
Ζ. Πνευματικός άνθρωπος
Η. Οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές
Θ. Ανθρωπισμός
Ι. Περιβάλλον
ΙΑ. Καταναλωτισμός
ΙΒ. Παράδοση
ΙΓ. Δημοκρατία
ΙΔ. Βία
ΙΕ. Ελλάδα και Ευρώπη
ΙΣΤ. Τροχαία ατυχήματα
ΙΖ. Αλλοτρίωση

Ι. Μετανάστευση

Ι. Ορισμός της έννοιας

II. Η μετανάστευση και η Ελλάδα

ΙΙΙ. Τα αίτια της μετανάστευσης

IV. Οι συνέπειες της μετανάστευσης

    Α. Για τους ίδιους τους μετανάστες και τις χώρες τους

    Β. Για τις χώρες υποδοχής

V. Μέτρα για την αντιμετώπιση του φαινομένου

Κείμενο 1ο: Η μετανάστευση θυσία, απειλή ή ευκαιρία;

Κείμενο 2ο: Το πρόβλημα της ξενοφοβίας στην Ευρώπη

 

 

Ι. Ορισμός της έννοιας

 

Μετανάστης (<μετά + ναίω = κατοικώ) είναι αυτός που εγκαταλείπει την πατρίδα του και εγκαθίσταται για μεγάλο χρονικό διάστημα ή μόνιμα σε μια άλλη χώρα, κυρίως για λόγους οικονομικούς. Μετανάστευση είναι η εγκατάλειψη της πατρίδας από ένα άτομο ή μια ομάδα και η εγκατάσταση σε μια άλλη χώρα, κυρίως για ανεύρεση εργασίας. Αυτός που κάνει αυτό με λαθραίο τρόπο λέγεται λαθρομετανάστης.

 Οι μεταναστεύσεις μπορεί να είναι διαφόρων ειδών:

Α. Με βάση τη γεωγραφική περιοχή:

1. Οι διεθνείς ή εξωτερικές: αυτές που είναι κινήσεις ανθρώπων από ένα κράτος σε ένα άλλο.

2. Οι εσωτερικές: αυτές που είναι κινήσεις πολιτών από μια περιοχή σε μια άλλη μέσα στο ίδιο το κράτος.

 

Β. Με βάση την αλλαγή των συνθηκών ζωής:

1. Οι συντηρητικές, δηλ. αυτές κατά τις οποίες ο τρόπος ζωής του μετανάστη εξακολουθεί να είναι ίδιος.

2. Οι καινοτόμες, δηλ. αυτές κατά τις οποίες ο τρόπος ζωής του μετανάστη προσαρμόζεται στα νέα δεδομένα π.χ. ο αγρότης γίνεται εργάτης εργοστασίου.

 

Γ. Με βάση την πρόθεση:

1. Οι εκούσιες, δηλ. αυτές που γίνονται με τη θέληση του ανθρώπου και είναι αποτέλεσμα προσωπικής επιλογής.

2. Οι αναγκαστικές, δηλ. αυτές που γίνονται εξαιτίας κάποιας πίεσης που ασκείται από τη δημιουργία δυσμενών συνθηκών ζωής.

γ) Οι βίαιες, δηλ. αυτές που επιβάλλονται και δεν δίνουν τη δυνατότητα επιλογής (π.χ. ανταλλαγή πληθυσμών κλπ.).

 

 

II. Η μετανάστευση και η Ελλάδα

 

          Η χώρα μας γνώρισε δυο μεταναστευτικά ρεύματα τον 20ό αιώνα. Το πρώτο εκδηλώθηκε το 1900-1920 και είχε προορισμό τον Καναδά και τις ΗΠΑ, ενώ το δεύτερο ξεκίνησε το 1955 και είχε κύρια χώρα προορισμού τη Γερμανία.

Σήμερα η χώρα μας δεν είναι εξαγωγέας μεταναστών, αλλά αποδέκτης ενός μεγάλου μεταναστευτικού κύματος που προέρχεται κυρίως από χώρες της Βαλκανικής και της πρώην ΕΣΣΔ, αλλά και από χώρες της Αφρικής και της Άπω Ανατολής. Υπολογίζεται πως οι μετανάστες που ζουν σήμερα στη χώρα μας ξεπερνούν το ένα εκατομμύριο.

«Δυο είναι οι βασικές κατηγορίες των Ελλήνων μεταναστών και ανάλογα επίσης τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν. Η πρώτη κατηγορία περιλαμβάνει εκείνους που εγκαθίστανται μόνιμα στις ξένες χώρες (Αμερική, Αυστραλία). Γι’ αυτούς η προσπάθεια των φορέων της ελληνικής πολιτείας στο εσωτερικό και το εξωτερικό στρέφεται προς την κατεύθυνση της διατηρήσεως, όσο το δυνατό, της ελληνικής γλώσσας και της ελληνοχριστιανικής παράδοσης. Έτσι, ώστε από το ένα μέρος να μην αποξενωθούν από τη γενέτειρά τους ή τη γενέτειρα των προγόνων τους και από το άλλο να γίνουν οι διαπρύσιοι κήρυκες κάθε ωραίου που έχει να παρουσιάσει η πρώτη τους πατρίδα.

Η δεύτερη κατηγορία περιλαμβάνει εκείνους που εγκαθίστανται προσωρινά σε μια ξένη χώρα και οι οποίοι μετά από ένα μικρό ή μεγάλο χρονικό διάστημα, επιστρέφουν στην πατρίδα τους, αφού βέβαια αποκτήσουν κάποια οικονομική ευχέρεια.

Τα προβλήματα προσαρμογής των μεταναστών και των δύο κατηγοριών, ενώ στην αρχή φαίνονται κοινά (δυσκολίες προσαρμογής λόγω κλιματολογικών, πολιτιστικών, γλωσσικών και άλλων ανομοιοτήτων), εντούτοις αργότερα τα προβλήματα αυτά παίρνουν άλλη μορφή. Εκείνος που μένει μόνιμα σε μια χώρα αρχίζει σιγά σιγά να συμμετέχει στην κοινωνικοπολιτιστική ζωή της χώρας πράγμα που τον κάνει να αισθάνεται ως ενεργό μέλος της κοινωνίας στην οποία ζει. Ενώ ο άλλος δεν είναι παρά ένας φιλοξενούμενος εργάτης ..... Είναι εκείνοι που μέσα τους υπάρχει η πεποίθηση ότι η αποδημία τους είναι προσωρινή και ο μόνος στόχος τους είναι το κέρδος, πράγμα που χρησιμοποιείται και σαν αντίβαρο των δυσχερειών που αντιμετωπίζουν».

[Τριανταφύλλου, Τ.Τ., ‘Ψυχολογία’ Α΄ Τάξη Ενιαίου Λυκείου, 1998 (σ. 149). Αθήνα: Ίδρυμα Ευγενίδου].

 

 

ΙΙΙ. Τα αίτια της μετανάστευσης

 

Τα βασικά αίτια που προκάλεσαν τις μεταναστευτικές κινήσεις των τελευταίων χρόνων είναι:

1. Η κατάρρευση των καθεστώτων του πρώην Ανατολικού Συνασπισμού και η οικονομική και κοινωνική κρίση που προκάλεσε στις χώρες του.

2. Η παραβίαση των ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων και ελευθεριών σε χώρες με αυταρχικά καθεστώτα.

3. Οι εμφύλιες διαμάχες που ξέσπασαν σε διάφορες χώρες του πλανήτη και ανάγκασαν πολλούς να εγκαταλείψουν τη χώρα τους.

4. Η παγκοσμιοποίηση της οικονομίας.

5. Η επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης κάποιων χωρών.

6. Ο κλιματικές αλλαγές που συμβαίνουν σε κάποιες χώρες εξαιτίας της καταστροφής του περιβάλλοντος (εν δυνάμει).

 

«Η παγκοσμιοποίηση της οικονομίας της αγοράς διαμορφώνει στο εσωτερικό των χωρών της Ε.Ε. ζώνες απελευθέρωσης της αγοράς εργασίας που συνδέονται με τη συρρίκνωση των κοινωνικών παροχών. Σ’ αυτές τις ζώνες ‘ελεύθερης εργασίας’ αναπτύσσονται νέες κατηγορίες εργασίας, όπως η παράνομη, η συμπληρωματική, η οικιακή-προσωπική, η εποχιακή. Σ’ αυτές τις κατηγορίες εργασίας, τόσο οι μισθοί όσο και οι προνοιακές παροχές διατηρούνται σε χαμηλά επίπεδα. Σ’ αυτές τις κατηγορίες εργασίας διαπιστώνεται αύξηση συμμετοχής του μεταναστευτικού δυναμικού. Αυτού του τύπου η ‘περιθωριοποιημένη’ εργασία διαμορφώνει σταδιακά μια ευρύτερη αγορά εργασίας ενός, αντίστοιχα, περιθωριοποιημένου –μεταναστευτικού- δυναμικού, η οποία συνοδεύεται από την απουσία σωματείων και συνδικαλιστικών οργανώσεων ελέγχου, αλλά και θεσμών κοινωνικής πρόνοιας».

[Γκίβαλος, Μ., κ.ά., ‘Ιστορία Κοινωνικών Επιστημών’, Β΄ Τάξη Ενιαίου Λυκείου, 2000 (σ. 195-197). Αθήνα: ΟΕΔΒ].

 

 

IV. Οι συνέπειες της μετανάστευσης

 

          Οι συνέπειες της μετανάστευσης είναι πολλές και ποικίλες και αφορούν τόσο τους ίδιους τους μετανάστες και τις χώρες τους όσο και τις χώρες υποδοχής:

Α. Για τους ίδιους τους μετανάστες και τις χώρες τους:

1. Οι χώρες τους χάνουν σε πολλές περιοχές πολλές φορές ηγετικές προσωπικότητες και έτσι μένουν ακέφαλες και οδηγούνται στην παρακμή.

2. Οι μετανάστες, ιδιαίτερα τα παιδιά τους, αντιμετωπίζουν προβλήματα προσαρμογής που προέρχονται από τη διαφορετική κουλτούρα που συναντούν και την αδυναμία επικοινωνίας λόγω της άγνοιας της γλώσσας υποδοχής.

3. Αντιμετωπίζουν, τουλάχιστο στην αρχή, προβλήματα επιβίωσης και γίνονται στόχος ρατσιστικών συμπεριφορών και επιθέσεων.

 

«Από οικονομική σκοπιά το εισόδημα των ίδιων των μεταναστών προφανώς βελτιώνεται. Αλλά και για την εθνική οικονομία της χώρας προέλευσης τους η επιρροή είναι θετική: τα μεταναστευτικά εμβάσματα και οι βελτιωμένες δεξιότητες των μεταναστών, όταν επαναπατρίζονται, εξασφαλίζουν τους βασικούς παραγωγικούς συντελεστές για την ανάπτυξη. Πολλές χώρες έχουν ωφεληθεί σημαντικά. Έχουν πρακτικά σώσει το ισοζύγιό τους και την αξία του νομίσματός τους από μεταναστευτικά εμβάσματα (όπως η Ελλάδα των πρώτων μεταπολεμικών δεκαετιών, αλλά και οι Φιλιππίνες ή το Πακιστάν σήμερα), άλλες έχουν ωφεληθεί πολύ από τις δεξιότητες των επαναπατριζόμενων μεταναστών πρώτης και δεύτερης γενιάς (μέρος του ιρλανδικού θαύματος, αλλά και της Νότιας Ινδίας εξηγείται έτσι)».

 [Τσιπούρη-Ζερβού, Λ., ‘Η μετανάστευση κάτω από διαφορετικά πρίσματα: θυσία, απειλή ή ευκαιρία;’, εφημ. «Το Βήμα» : Βήμα Ιδεών, 2007, τ. 8: 34].

 

Β. Για τις χώρες υποδοχής

1. Θετικές:

α) εξασφαλίζουν φτηνό εργατικό δυναμικό,

β) εξασφαλίζουν εργατικό δυναμικό για τομείς που οι ντόπιοι έχουν εγκαταλείψει (γεωργία, κτηνοτροφία κλπ.),

γ) συμβάλλουν στον συγκερασμό πολιτισμικών στοιχείων και στον διάλογο ανάμεσα σε διαφορετικούς πολιτισμούς,

δ) βοηθούν στην ίδρυση κυβερνητικών σχηματισμών, κοινωνικών οργανώσεων και κινημάτων πολιτών που σκοπό έχουν να βοηθήσουν τους μετανάστες υλικά, νομικά και ηθικά.

 

2. Αρνητικές:

α) προκαλούν μαζική ανεργία στο εγχώριο εργατικό δυναμικό,

β) συμβάλλουν στην αύξηση της εγκληματικότητας ιδιαίτερα σε μεγάλες πόλεις,

γ) προκαλούν υποβάθμιση των περιοχών στις οποίες εγκαθίστανται,

δ) δημιουργούν προβλήματα στη λειτουργία των σχολείων, που αναγκάζονται να προσαρμοστούν στην ανάγκη κάλυψης και των αναγκών των μεταναστών,

ε) γίνονται αφορμή για την ανάπτυξη ρατσιστικών κινημάτων και ιδεολογιών που απαιτούν την απομάκρυνση των ξένων από τις διάφορες χώρες,

στ) προκαλούν οικονομική επιβάρυνση με την προσφορά παροχών και κάλυψη των αναγκών των μεταναστών,

στ) επηρεάζουν την εθνική κουλτούρα,

ζ) συμβάλλουν στην ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας και της παραγωγικότητας.

 

 

V. Μέτρα για την αντιμετώπιση του φαινομένου

 

Η προσπάθεια ένταξης των μεταναστών στον κοινωνικό ιστό των χωρών υποδοχής είναι ένα σύνθετο και δυσεπίλυτο πρόβλημα, γιατί δεν εξαρτάται από την ίδια τη χώρα μόνο αλλά και από τη διάθεση των μεταναστών. Η απουσία προσαρμοστικότητας που οφείλεται τόσο στα διαφορετικά πολιτιστικά στοιχεία των μεταναστών (ήθη, έθιμα, γλώσσα, τρόπος ζωής κλπ.) όσο και στις αντιδράσεις των ρατσιστικών οργανώσεων καθιστά δύσκολη την επίλυση του προβλήματος. Οι τρόποι που χρησιμοποιούν οι διάφορες χώρες για την αντιμετώπιση του προβλήματος είναι:

1. Η ενσωμάτωση και η κοινωνική ένταξη των μεταναστών. Αυτή έχει προαιρετικό χαρακτήρα και μπορεί

α) να πετύχει, οπότε έχουμε προσαρμογή των μεταναστών στον πολιτισμό της χώρας υποδοχής και την αποδοχή των θεσμών και των κανόνων της,

β) να μην πετύχει, οπότε δημιουργούνται προβλήματα ρατσισμού και ξενοφοβίας.

2. Η αφομοίωση των μεταναστών: αν αυτή έχει υποχρεωτικό και βίαιο χαρακτήρα, κατά κανόνα οδηγεί στην αντίδραση των μεταναστών και την ισχυροποίηση της εθνικής τους ταυτότητας, αν όμως είναι εκούσια και θεληματική, τότε τα αποτελέσματα είναι θετικά.

 

          Στην αντιμετώπιση του προβλήματος των μεταναστών μπορούν να παίξουν σημαντικό ρόλο τόσο η Κοινωνία όσο και η Πολιτεία:

1. Η Κοινωνία οφείλει:

α) να μη βλέπει τους μετανάστες ως εχθρούς και ξένους αλλά ως φίλους και οικείους και να τους συμπεριφέρεται με ανεκτικό τρόπο και με ανθρωπιά,

β) να εμποδίσει τις ρατσιστικές αντιδράσεις που είναι πιθανό να εκδηλωθούν εναντίον τους,

γ) να μην καταφύγει στην εκμετάλλευσή τους για την εξυπηρέτηση ατομικών συμφερόντων αλλά να σεβαστεί τον κόπο και τον πόνο τους,

δ) να τους παράσχει κάθε υλική και ηθική βοήθεια που μπορεί.

 

2. Η Πολιτεία οφείλει:

α) να μην επιχειρήσει την αφομοίωση των μεταναστών, αλλά να επιδιώξει την ενσωμάτωσή τους,

β) να τους παράσχει ανθρώπινες συνθήκες διαβίωσης (στέγη, εργασία κλπ.),

γ) να εφαρμόζει πιστά τους εθνικούς και διεθνείς νόμους που αφορούν τους μετανάστες,

δ) να παρέχει στα παιδιά τους και τους ίδιους παιδεία που δεν περιφρονεί την εθνική τους ταυτότητα και κουλτούρα,

ε) να τους προστατεύει απέναντι σε αυτούς που τους εκμεταλλεύονται ή τους προσβάλλουν,

στ) να αξιοποιεί την ιδιαίτερη κουλτούρα που διαθέτουν.

 

 Κείμενο 1ο : Η μετανάστευση θυσία, απειλή ή ευκαιρία;

«Λίγο πιο περίπλοκη είναι η ανάλυση των επιπτώσεων για τις χώρες μαζικής υποδοχής μεταναστών. Οι περισσότερες μελέτες και ενδείξεις καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι η δουλειά των μεταναστών είναι στο μεγαλύτερο μέρος της συμπληρωματική και όχι ανταγωνιστική με αυτή των γηγενών. Τη δουλειά τους δε θα την έκαναν καθόλου ή τουλάχιστον δε θα δέχονταν να την κάνουν με την ίδια αμοιβή. Επειδή όμως οι εργοδότες δεν είναι διατεθειμένοι να αναλάβουν ψηλότερο κόστος, ένα μέρος τουλάχιστον από τις δουλειές των μεταναστών δε θα γινόταν καθόλου. Για ένα μικρό ποσοστό μόνο δέχονται οι εμπειρικές μελέτες ότι υπάρχει εκτόπιση του εγχώριου εργατικού δυναμικού. Άρα κατ’ αρχήν οι μετανάστες δημιουργούν εισόδημα στη χώρα υποδοχής με τα αντίστοιχα πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα. Επιπλέον, και ιδιαίτερα ενδιαφέρον είναι ότι οι νέες έρευνες καταλήγουν και σε μια άλλη διάσταση: η μετανάστευση βελτιώνει την αποδοχή της διαφορετικότητας. Διαπιστώνουν πολύ ψηλή συσχέτιση ανάμεσα στην αποδοχή της διαφορετικότητας, την επιχειρηματικότητα, την εξειδίκευση σε νέες τεχνολογίες και τους ρυθμούς μεγέθυνσης. Βέβαια και εδώ τα συμπεράσματα δεν είναι χωρίς προβλήματα: πιέσεις στον μέσο μισθό, λαθρομετανάστευση, μικρά αδικήματα (μικροκλοπές) και κυρίως η σύνδεση της μετανάστευσης με δόγματα και τρομοκρατία μπορεί να δημιουργήσουν σοβαρά οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα.

          Άρα για το πώς σχετίζεται η μετανάστευση με την παγκόσμια ευημερία τα πράγματα αρχίζουν να ξεκαθαρίζουν. Οι κοινωνικές θυσίες είναι μικρότερες από ό,τι στο παρελθόν και για το μεγαλύτερο μέρος των μεταναστών μπορεί να πει κανείς ότι βελτιώνουν τη ζωή τη δική τους και της οικογένειάς τους, συνεισφέρουν στην οικονομία της χώρας που τους φιλοξενεί και της χώρας προέλευσής τους. Παραγωγικότητα και επιχειρηματικότητα κερδίζουν. Υπάρχει και μελέτη της Διεθνούς Τραπέζης που συμπεραίνει ότι το όφελος από τη μετανάστευση είναι μεγαλύτερο από το όφελος από το διεθνές εμπόριο! Όμως κάποια προβλήματα και απειλές παραμένουν. Εδώ βρίσκεται και η πρόκληση για τη μεταναστευτική πολιτική. Η κρατική παρέμβαση καλείται να βελτιώσει τα προβλήματα που δεν μπορεί να λύσει η αγορά. Καλές και καινοτόμες πρακτικές υπάρχουν πολλές και έχουν ως κοινό παρονομαστή τον σεβασμό και την αξιοποίηση των μεταναστών, την καταπολέμηση της λαθρομετανάστευσης και της εκμετάλλευσης των μεταναστών και κυρίως την υιοθέτηση του σεβασμού της διαφορετικότητας ως τρόπου ζωής. Η κρατική πολιτική οφείλει να δώσει το πρώτο παράδειγμα του σεβασμού και να τιμά τη διαφορετικότητα των μεταναστών. Αν και όταν επιλεγεί επανασχεδιασμός πολιτικής πρακτικά μέτρα υπάρχουν πολλά. Μπορεί μια κυβέρνηση να τα σκεφθεί αλλά και να τα διδαχθεί από άλλους.

          Η μετανάστευση αλλάζει μορφή, παύει να είναι ένα περιορισμένο και προσωρινό φαινόμενο και γίνεται κάτι που ‘ήρθε για να μείνει’. Η πορεία είναι προδιαγεγραμμένη. Τα ρεύματα θα είναι μεγαλύτερα και πιο διαφοροποιημένα. Κάποιοι θα ενσωματώνονται στη χώρα υποδοχής, άλλοι θα επαναπατρίζονται, θα έρχονται νέοι. Η διαφορετικότητα σε κάθε μορφή της πρέπει όχι απλώς να είναι σεβαστή, αλλά να αναγνωρίσουμε ότι είναι και προς όφελος όλων. Ζορίζει ίσως λίγο στην αρχή, αλλά όταν μάθουμε να τη διαχειριζόμαστε, μόνο καλά μπορεί να φέρει σε όφελος των μεταναστών, των χωρών προέλευσης και των χωρών υποδοχής. Με το πρίσμα αυτών των αλλαγών οι κυβερνήσεις έχουν κάθε λόγο να επαναπροσδιορίσουν τη μεταναστευτική τους πολιτική ως ευκαιρία και όχι ως απειλή. Τότε, παγκόσμια ίσως κάποτε η μετανάστευση γίνει ο πιο ισχυρός δεσμός μεταξύ οικονομιών, κοινωνιών και πολιτισμού».

[Τσιπούρη-Ζερβού, Λ., ‘Η μετανάστευση κάτω από διαφορετικά πρίσματα: θυσία, απειλή ή ευκαιρία;’, εφημ. «Το Βήμα» : Βήμα Ιδεών, 2007, τ. 8: 34].

 

ΑΣΚΗΣΕΙΣ

Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το κείμενο σε 100-120 λέξεις.

                                                                                      [25 μονάδες]

Β1. Ποιο πρόβλημα απασχολεί τον συγγραφέα, ποια θέση υποστηρίζει και τι τρόπους πειθούς χρησιμοποιεί;

                                                                                      [10 μονάδες]

 Β2. α) Ποια είναι η λέξη-κλειδί της πρώτης παραγράφου;

                                                                                      [2 μονάδες]

 β) Να βρείτε στην παράγραφο τρεις διαρθρωτικές-συνεκτικές λέξεις και να πείτε τι δηλώνουν.

                                                                                      [3 μονάδες]

          γ) Στην τελευταία παράγραφο ο συντάκτης του άρθρου βάζει τη φράση ήρθε για να μείνει σε εισαγωγικά. Τι ρόλο παίζουν αυτά;

                                                                                      [2 μονάδες]

Β3. Να βάλετε έναν πλαγιότιτλο σε κάθε παράγραφο.

                                                                                      [3 μονάδες]

Β4. Πώς καταλαβαίνετε τη φράση «η μετανάστευση βελτιώνει την αποδοχή της διαφορετικότητας;»

                                                                                      [10 μονάδες]

Β5. Να χρησιμοποιήσετε τις λέξεις ‘ρεύμα’ και ‘θυσία’ σε προτάσεις μία φορά με κυριολεκτική και μία με μεταφορική σημασία.

                                                                                      [5 μονάδες]

 

Γ. Υποθέστε πως έχετε στη δουλειά σας μια οικογένεια μεταναστών. Ποια στάση θα τηρούσατε απέναντί της; Να αναφέρετε τους λόγους για τους οποίους θα τηρούσατε αυτή τη στάση. Το κείμενό σας δεν ξεπερνά τις 550-600 λέξεις.

                                                                                      [40 μονάδες]

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α. Το κείμενο αυτό αναφέρεται στο πρόβλημα των μεταναστών και τις ενδεχόμενες συνέπειές του. Στην αρχή ο συγγραφέας τονίζει την πολυπλοκότητα του προβλήματος και παρατηρεί πως οι μετανάστες προσφέρουν δουλειά πιο φτηνή και σε τομείς που δεν ασχολούνται οι ντόπιοι. Προσθέτει πως, χωρίς να λείπουν κάποια προβλήματα, η μετανάστευση συμβάλλει στη «βελτίωση της αποδοχής της ιδιαιτερότητας». Στη συνέχεια αυτός υποστηρίζει πως η μετανάστευση βοηθά στην παγκόσμια ευημερία και παρατηρεί πως κάθε κράτος πρέπει να προσαρμόσει τη μεταναστευτική του πολιτική με βάση αυτό τον άξονα. Ο συγγραφέας τελειώνει λέγοντας πως οι μετανάστες είναι ευκαιρία για αξιοποίηση και όχι απειλή και προσθέτει πως με σωστή διαχείρισή τους μπορούν να ωφελήσουν και τον εαυτό τους και τη χώρα υποδοχής.

 

Β1. Το πρόβλημα που απασχολεί τον συγγραφέα είναι η μετανάστευση και οι συνέπειές της. Η θέση που υποστηρίζει είναι πως αυτή δεν είναι απειλή αλλά ευκαιρία για όλους και πως με την κατάλληλη διαχείριση και πολιτική είναι δυνατό να γίνει παράγοντας ευημερίας. Για να στηρίξει τη θέση του ο συγγραφέας χρησιμοποιεί επίκληση στη λογική και μάλιστα επιχειρήματα και τεκμήρια (αποτελέσματα ερευνών και μελετών –της Διεθνούς Τραπέζης).

 

Β2. α) Η λέξη-κλειδί της παραγράφου είναι η λέξη ‘μετανάστης/μετανάστευση’, αφού γύρω από αυτή στρέφεται το κείμενο.

 β) Διαρθρωτικές λέξεις:

Επειδή: δηλώνει αιτία.

Άρα: δηλώνει συμπέρασμα.

Επιπλέον: δηλώνει προσθήκη όμοιας ιδέας.

          γ) Τα εισαγωγικά στη φράση «ήρθε για να μείνει» υποδηλώνουν τη μεταφορική χρήση της φράσης και το γεγονός πως αυτή είναι φράση που ξεφεύγει κάπως από το γενικότερο ύφος του κειμένου.

 

Β3. Πλαγιότιτλοι:

1η παράγραφος: «Οι επιπτώσεις της μετανάστευσης για τις χώρες υποδοχής».

2η παράγραφος: «Η μετανάστευση ως παράγοντας παγκόσμιας ευημερίας και οι υποχρεώσεις των κρατών υποδοχής».

3η παράγραφος: «Ο μόνιμος χαρακτήρας της μετανάστευσης και το χρέος της Κοινωνίας και της Πολιτείας».

 

Β4. Η φράση «η μετανάστευση βελτιώνει την αποδοχή της διαφορετικότητας» σημαίνει πως η μετανάστευση δίνει τη δυνατότητα σε ανθρώπους με διαφορές στον πολιτισμό, στα ήθη και τα έθιμα, στις κοινωνικές και πολιτικές αντιλήψεις να επικοινωνήσουν μεταξύ τους, να ανταλλάξουν απόψεις, να δώσουν και να πάρουν πολιτισμικά στοιχεία, πράγμα που δημιουργεί γνωριμία και οικειότητα στις σχέσεις και συνηθίζει τους ανθρώπους να δέχονται πιο εύκολα τη «διαφορετικότητα».

 

Β5. Κυριολεκτική σημασία:

–Το ρεύμα κόπηκε δυο ώρες λόγω υπερφόρτωσης του δικτύου

–Η θυσία του ταύρου συνηθίζεται σε πολλά πανηγύρια της χώρας μας

 

 Μεταφορική σημασία:  

–Το κόμμα της αντιπολίτευσης έχει μεγάλο ρεύμα

–Η ελευθερία για να αποκτηθεί και να διατηρηθεί θέλει πολλές θυσίες

 

Γ. ΕΚΘΕΣΗ

ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ

Το θέμα:

1. Δεν είναι ενταγμένο σε επικοινωνιακό πλαίσιο. Είναι διατυπωμένο με τον παραδοσιακό τρόπο.

2. Έχει κάποιο διδόμενο που δεν ταυτίζεται με τα ζητούμενα: «Υποθέστε πως έχετε στη δουλειά σας μια οικογένεια μεταναστών». Αυτό θα μπορούσε να αξιοποιηθεί στην κατασκευή του Προλόγου ή στην αρχή του Κύριου θέματος.

3. Τα ζητούμενα διατυπώνονται με τον κλασικό ερωτηματικό τρόπο: α) «Ποια στάση θα τηρούσατε απέναντί της;», β) «Να αναφέρετε τους λόγους για τους οποίους θα τηρούσατε αυτή τη στάση».

 

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Πρόλογος

[Ο Πρόλογος θα μπορούσε να αρχίζει με αξιοποίηση του διδόμενου και μη ζητούμενου, δηλ. να αναφέρεται στη μετανάστευση ως σύγχρονο πολιτικό και κοινωνικό φαινόμενο, στα αίτιά της και, γενικότερα, στον τρόπο με τον οποίο η «οικογένεια» για την οποία γίνεται λόγος βρέθηκε στην υπηρεσία μας. Ο Πρόλογος μπορεί να καταλήγει στο πρώτο ζητούμενο. Δεν είναι ανάγκη να τεθούν εξαρχής και τα δύο].

 

1. Λόγοι που αναγκάζουν τους ανθρώπους να μεταναστεύουν ή και τα κίνητρα και οι σκοποί τους.

2. Το φαινόμενο αυτό, όπως παρουσιάζεται στη χώρα μας…..

3. Μια οικογένεια μεταναστών και στη δουλειά μας…..

4. Πρώτο ζητούμενο: «Ποια στάση θα τηρούσατε απέναντί της;».

 

Η σύγχρονη ζωή χαρακτηρίζεται από μεγάλες μετακινήσεις λαών. Λόγοι πολιτικοί ή κοινωνικοί ή οικονομικοί αναγκάζουν πολλούς ανθρώπους να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους, μόνοι ή με την οικογένειά τους, και να μεταναστεύσουν σε μιαν άλλη χώρα αναζητώντας μια καλύτερη μοίρα. Πολλοί από αυτούς τους ανθρώπους εγκαθίστανται στη χώρα μας. Η οικονομική της ανάπτυξη, η ιστορία της, ο τρόπος ζωής και οι φυσικές της ομορφιές καθιστούν τη χώρα μας πόλο έλξης για πολλούς μετανάστες. Μια τέτοια οικογένεια μεταναστών βρήκε απασχόληση στη δική μου επιχείρηση. Το πρόβλημα που γεννιέται είναι ποια στάση πρέπει να τηρήσω απέναντι σε αυτή την οικογένεια.

 

Κύριο θέμα

Ι. Πρώτο ζητούμενο: «Ποια στάση πρέπει να τηρήσω απέναντι σε αυτή την οικογένεια;».

 

[Η λέξη στάση είναι χαρακτηριστική. Θα μπορούσε να απαντήσει κανείς με επίθετα σε -ικός, όπως προσεκτική, ανθρωπιστική, ανεκτική, δημοκρατική, φιλική κλπ. Βέβαια, στη συνέχεια θα πρέπει να ορίσει τι εννοεί με τις λέξεις αυτές. Η τεχνική αυτή θα ήταν πρωτότυπη και αποτελεσματική, αλλά δεν είναι και πολύ εύκολη. Έτσι, θα μπορούσαμε να αναφερθούμε σε συγκεκριμένες στάσεις-συμπεριφορές].

 

Α. Θα έδειχνα σεβασμό στην ιδιαιτερότητα της οικογένειας (την πολιτισμική, την κοινωνική, την πολιτική κλπ.).

Β. Θα βοηθούσα στην ενσωμάτωση της οικογένειας στην κοινωνία προσφέροντάς της τα απαραίτητα αγαθά για τη ζωή (στέγη, τροφή, ρούχα κλπ.). Θα προσπαθούσα να τους κάνω να νιώθουν άνετα…….

Γ. Δε θα προσπαθούσα να την εκμεταλλευτώ, για να εξυπηρετήσω το συμφέρον μου.

Δ. Θα έδειχνα πως εκτιμώ την προσφορά της, πως την έχω ανάγκη και πως αισθάνομαι τα μέλη της ως ίσα με εμένα, δε θα έκανα διακρίσεις.

Ε. Θα προσπαθούσα να τους εμπνεύσω ασφάλεια και σιγουριά κλπ.

 

[Βέβαια, δεν αρκεί η αναφορά των συμπεριφορών και στάσεων. Επιβάλλεται να δικαιολογήσουμε τις επιλογές μας: γιατί θα φερθούμε έτσι και όχι αλλιώς. Όμως αυτό είναι το δεύτερο ζητούμενο. Τότε, τι πρέπει να κάνουμε εδώ; Απλώς θα αναφέρουμε όχι τους λόγους που υπαγορεύουν αυτή τη στάση, αλλά πώς αυτή η στάση θα καταστήσει τη συνύπαρξη αποδοτική για όλους. Ας προσεχθεί πως ο τρόπος ανάπτυξης της παραγράφου με αίτιο-αποτέλεσμα και με αιτιολόγηση δε διαφέρουν πολύ].

 

Παράδειγμα:

Ακόμη, δε θα προσπαθούσα να εκμεταλλευτώ τον ιδρώτα τους, για να εξυπηρετήσω το ατομικό μου συμφέρον. Μια τέτοια στάση θα μπορούσε να δημιουργήσει την έχθρα και την απέχθεια, να μειώσει την απόδοσή τους και να γίνει αφορμή για τη διατάραξη της ηρεμίας και της γαλήνης στη ζωή και τις σχέσεις μας. Αντίθετα, ο σεβασμός της προσφοράς τους θα δημιουργήσει την εκτίμηση στο πρόσωπό μου και τον αλληλοσεβασμό και θα καταστήσει την παρουσία των μεταναστών πιο γόνιμη και πιο παραγωγική.

 

ΙΙ. Δεύτερο ζητούμενο: «Να αναφέρετε τους λόγους για τους οποίους θα τηρούσατε αυτή τη στάση».

 

[Και εδώ θα μπορούσε να απαντήσει κανείς με επίθετα σε -ικός, δηλαδή να πει πως οι λόγοι που επιβάλλουν αυτή τη στάση είναι κοινωνικοί, ανθρωπιστικοί κλπ. Μπορεί όμως να κινηθεί διαφορετικά και να αναφέρει συγκεκριμένους λόγους].

 

Αυτοί οι λόγοι είναι:

Α. Η συνείδηση πως η μοίρα όλων των ανθρώπων είναι ίδια (κοινή η τύχη και το μέλλον αόρατο).

Β. Η συνείδηση πως περισσότερα πράγματα ενώνουν του ανθρώπους και λιγότερα τους χωρίζουν.

Γ. Η παρουσία των μεταναστών είναι αναγκαία. Χωρίς αυτή πολλοί παραγωγικοί τομείς θα έμεναν ανενεργοί.

Δ. Σε όλους τους τομείς, στον πολιτιστικό, στον πολιτικό και τον κοινωνικό, οι μετανάστες προσφέρουν πολλά στη χώρα υποδοχής.

Ε. Αν οι μετανάστες δε βοηθηθούν να ενσωματωθούν στην κοινωνία της χώρας υποδοχής, θα γίνουν πηγή προβλημάτων για τη χώρα αυτή.

ΣΤ. ………………….

 

[Είναι φανερό πως κάθε λόγος θα αναπτυχθεί σε μια παράγραφο. Ο καλύτερος τρόπος ανάπτυξης είναι με αιτιολόγηση: Θα έκανα το χ, επειδή……….]

 

Παρατήρηση: Θα μπορούσε να οργανώσει κανείς το υλικό διαφορετικά, δηλαδή να αναφέρει πρώτα την κάθε στάση χωριστά και αμέσως μετά να αναφέρει τον λόγο. Όμως, η τεχνική αυτή δε συστήνεται. Καλό θα είναι κάθε ζητούμενο να αναπτύσσεται χωριστά και αυτόνομα.

 

Επίλογος

1. Γενίκευση: Η στάση μου απέναντι στην οικογένεια των μεταναστών που έχω στη δουλειά μου θα χαρακτηριζόταν από ανθρωπιά και σεβασμό στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια και την ιδιαίτερη πολιτιστική ταυτότητά τους.

2. Δεν αρκεί όμως αυτό. Επιβάλλεται όλοι, και η Κοινωνία και το Κράτος, να υιοθετήσει μια παρόμοια συμπεριφορά απέναντι στους μετανάστες, για να γίνει η μετανάστευση παράγοντας προόδου και ευημερίας για όλους, τους μετανάστες, τις χώρες τους και τις χώρες υποδοχής.

 

[Θα μπορούσε κανείς να δώσει μια άλλη διάσταση στη Γενίκευση: να αναφερθεί στον ρατσιστικό και ξενοφοβικό τρόπο με τον οποίο οι περισσότεροι Έλληνες αντιμετωπίζουν σήμερα τους μετανάστες].

 

Κείμενο 2ο : Το πρόβλημα της ξενοφοβίας στην Ευρώπη

«Η προβληματική της ένταξης των ξένων στην κοινωνία υποδοχής μάς παραπέμπει στην ουσιώδους σημασίας διάκριση μεταξύ των παρακάτω τριών εννοιών και των αντίστοιχων φαινομένων: της ενσωμάτωσης, της αφομοίωσης και της πολιτικής συμμετοχής.

          Το φαινόμενο και η έννοια της ενσωμάτωσης αναφέρεται κυρίως στην εξασφάλιση κατοικίας, υγείας, εκπαίδευσης και εργασίας για τους ξένους. Πρόκειται προφανώς για μια πλήρως θετική αντιμετώπιση των ξένων και επιδιώκεται απ’ αυτούς.

          Το φαινόμενο και η αντίστοιχη έννοια της αφομοίωσης έχει κυρίως μια πολιτισμική διάσταση. Πρόκειται για μια θετική μάλλον αντιμετώπιση του προβλήματος των ξένων σε μια κοινωνία, όταν και στο βαθμό που λαμβάνει χώρα μια αυθόρμητη αποδοχή από μέρους των ξένων των αξιών της κοινωνίας υποδοχής. Αντίθετα, πρόκειται για μια αρνητική για τους ξένους εξέλιξη, όταν και στο βαθμό που το σύστημα αξιών της κοινωνίας υποδοχής επιβάλλεται διά της βίας ή και μέσω της υποχρεωτικής εκπαίδευσης στους ξένους, δίχως αυτοί οι τελευταίοι να έχουν τη δυνατότητα κάποιας άλλης επιλογής, προκειμένου να διασώσουν και αναπτύξουν την πολιτισμική τους ταυτότητα και ιδιαιτερότητα.

          Η πρόσφατη αλλά και η απώτερη ιστορία των ευρωπαϊκών χωρών έχει ασφαλώς καταδείξει ότι η βίαιη ή υποχρεωτική αφομοίωση διεγείρει κατά κανόνα την αντίδραση των υπό αφομοίωση πληθυσμών, οι οποίοι αργά ή γρήγορα, ίσως και μετά την πρώτη γενιά προσφύγων ή μεταναστών, αναζητούν τη διασπασμένη πολιτισμική τους συνοχή και συνέχεια. Κατά συνέπεια, η φάση της βίαιης πολιτισμικής αφομοίωσης ακολουθείται από μια φάση σύγκρουσης και ενδεχομένως αυτοπεριθωριοποίησης των εξεγερθέντων μειονοτικών πληθυσμών, οι οποίοι μέσα από την αυτοπεριθωριοποίηση επιδιώκουν να καθαρθούν από τα στοιχεία της κυρίαρχης κουλτούρας και να επανασυνδεθούν με το δικό τους αλλοτριωμένο πολιτισμό και τη χαμένη, αλλ’ όχι ξεχασμένη τους ταυτότητα και πολιτισμική αξιοπρέπεια.

          Κατά την άποψή μου, δεν είναι δυνατή μια ομαλή ένταξη των προσφύγων στην κοινωνία υποδοχής, αν δεν υπάρξει και κάποια εκ μέρους τους αφομοίωση βασικών αξιών, σύμφωνα με τις οποίες λειτουργεί το κοινωνικό και πολιτικό σύστημα της χώρας υποδοχής. Σαν τέτοιες αξίες και αρχές των δυτικοευρωπαϊκών κοινωνιών αναφέρουμε, π.χ. τις γενικές αρχές λειτουργίας του δημοκρατικού πολιτεύματος και το σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

          Τέλος, το ανώτερο και πληρέστερο στάδιο ενσωμάτωσης των προσφύγων και των μεταναστών επιτυγχάνεται, όταν τους χορηγείται το δικαίωμα ψήφου και εκλογής σε τοπικό κατ’ αρχήν, και εθνικό, στη συνέχεια, επίπεδο».

[Ιντζεσίλογλου, Ν., ‘Το πρόβλημα της ξενοφοβίας στην Ευρώπη’. Από το βιβλίο Έλλογη Σκέψη, 1994 (σσ. 200-201). Αθήνα: εκδ. Κορφή].

 

ΑΣΚΗΣΕΙΣ

Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του κειμένου σε 100-120 λέξεις.

                                                                             [25 μονάδες]

Β1. Νομίζετε ότι η πρώτη παράγραφος είναι Πρόλογος και η τελευταία Επίλογος; Να δικαιολογήσετε την άποψή σας.

                                                                             [10 μονάδες]

Β2. α) Να σχολιάσετε τον τίτλο του κειμένου και β) Να χωρίσετε το κείμενο σε ευρύτερες νοηματικές ενότητες και να βάλετε έναν πλαγιότιτλο στην καθεμιά.

                                                                             [10 μονάδες]

Β3. Να ετυμολογήσετε τις λέξεις μετανάστης και πρόσφυγας και να επισημάνετε τη σημασιολογική τους διαφορά.

                                                                             [4 μονάδες]

Β4. Να σχολιάσετε τη δομή και την οργάνωση της 3ης παραγράφου «Το φαινόμενο ........... ιδιαιτερότητα».

                                                                             [6 μονάδες]

Β5. Να αντιστοιχίσετε τις λέξεις της στήλης Α που περιέχονται στο κείμενο με τις λέξεις της στήλης Β με τις οποίες αποτελούν αντώνυμα ζεύγη:

Α                                    Β

1. Αυθόρμητη                 α) ομοιότητα

2. Ιδιαιτερότητα             β) θεληματική

3. Βίαιη                           γ) ακούσια

4. Βασικών                      δ) χρέος

5. Δικαίωμα                     ε) επουσιώδης

                                                                             [5 μονάδες]

Γ. Στο σχολείο σας φοιτούν αρκετά παιδιά Ελλήνων μεταναστών που μετά από πολλά χρόνια επέστρεψαν στην πατρίδα τους. Τι προβλήματα αντιμετωπίζουν αυτά τα παιδιά στο σχολείο και με ποιο τρόπο θα μπορούσατε να τα βοηθήσετε να τα ξεπεράσουν; Να αναπτύξετε τις σκέψεις σας σε ένα δοκίμιο 450-550 λέξεων.

                                                                             [40 μονάδες]

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α. Το κείμενο αυτό αναφέρεται στη στάση που τηρούν τα κράτη απέναντι στους μετανάστες που ζουν σε αυτά. Στην αρχή ο συγγραφέας δηλώνει πως το πρόβλημα της ένταξης των μεταναστών συσχετίζεται με το περιεχόμενο των εννοιών ‘ενσωμάτωση’, ‘αφομοίωση’ και ‘πολιτική συμμετοχή’. Στη συνέχεια παρατηρεί πως η ενσωμάτωση αναφέρεται στην εξασφάλιση των βασικών δικαιωμάτων του ανθρώπου και πως αυτή αποτελεί θετική αντιμετώπιση του προβλήματος και πως η εκούσια αφομοίωση είναι θετική ενέργεια, ενώ η βίαιη είναι αναποτελεσματική τακτική, γιατί προκαλεί αντίδραση από την πλευρά των μεταναστών. Ο συγγραφέας τελειώνει λέγοντας πως απαραίτητη προϋπόθεση για την ένταξη των μεταναστών είναι η αποδοχή από την πλευρά τους των αξιών της χώρας υποδοχής και η παραχώρηση πολιτικών δικαιωμάτων σε αυτούς από αυτή.        

 

Β1. Η πρώτη παράγραφος μπορεί να θεωρηθεί Πρόλογος πρώτα πρώτα γιατί εισάγει στο θέμα, δηλ. την ένταξη των προσφύγων που ζουν σε μια χώρα, και έπειτα γιατί αναφέρει τρεις όρους, δηλ. τους όρους ‘ενσωμάτωση’, ‘αφομοίωση’ και ‘πολιτική συμμετοχή’, τους οποίους αναλύει στη συνέχεια. Η τελευταία παράγραφος δεν μπορεί να αποτελεί Επίλογο του κειμένου πρώτα πρώτα γιατί δεν αποτελεί γενίκευση όσων προηγήθηκαν και έπειτα γιατί αναλύει μια από τις βασικές έννοιες, την ‘πολιτική συμμετοχή’. Εξάλλου, η διαρθρωτική λέξη ‘τέλος’ δηλώνει προσθήκη παρόμοιας ιδέας και όχι γενίκευση.

 

Β2. Ο τίτλος ‘Το πρόβλημα της ξενοφοβίας στην Ευρώπη’ μπορεί να είναι σύντομος, ονοματικός και κυριολεκτικός, αλλά δεν έχει μεγάλη σχέση με το κείμενο που ‘στεγάζει’. Το κείμενο πουθενά δε μιλά για τον φόβο που αισθάνονται οι πολίτες των χωρών που φιλοξενούν μετανάστες, αλλά αναφέρεται σε τρόπους που χρησιμοποιούν οι χώρες αυτές για την ένταξη των μεταναστών. Δηλαδή, ο τίτλος δε βοηθά τον αναγνώστη να υποθέσει το περιεχόμενο του κειμένου. Θα μπορούσε, λοιπόν, να πει κανείς πως δεν είναι ικανοποιητικός (Επαγωγική συλλογιστική πορεία).

 

Το κείμενο θα μπορούσε να χωριστεί στις παρακάτω ευρύτερες νηματικές ενότητες:

1η νοηματική ενότητα: «Η προβληματική ..... συμμετοχής» (1η πργφ.): Η προβληματική της ένταξης των ξένων στην κοινωνία υποδοχής.

2η νοηματική ενότητα: «Το φαινόμενο ..... απ’ αυτούς» (2η πργφ.): Η έννοια της ενσωμάτωσης          

3η νοηματική ενότητα: «Το φαινόμενο ........... .αξιοπρέπεια» (3η-4η πργφ.): Η έννοια της αφομοίωσης

4η νοηματική ενότητα: «Κατά την άποψή μου ....... επίπεδο» (5η-6η πργφ.): Οι προϋποθέσεις μιας πλήρους ενσωμάτωσης.

 

Β3. Μετανάστης < μετά + ναίω (= κατοικώ). Πρόσφυγας < προσέφυγον < προσφεύγω.

Μετανάστης είναι αυτός που φεύγει από την πατρίδα του και εγκαθίσταται σε έναν άλλο τόπο ή σε μια άλλη χώρα για κάποιο λόγο και με τη θέλησή του, ενώ πρόσφυγας είναι αυτός που εγκαταλείπει την πατρίδα του χωρίς να το θέλει εξαιτίας εξωτερικής βίας και πίεσης.

 

Β4. Η τρίτη παράγραφος αποτελείται από τη θεματική πρόταση «Το φαινόμενο ..... διάσταση» και τα σχόλια «Πρόκειται ...... ιδιαιτερότητα». Τα σχόλια αναπτύσσονται με τον τρόπο της αντίθεσης. Τα μέλη της αντίθεσης είναι η αυθόρμητη αφομοίωση και η βίαιη αφομοίωση. Η διαρθρωτική λέξη που ενώνει τα δύο μέλη είναι το ‘αντίθετα’, ενώ οι λέξεις που στηρίζουν την αντίθεση είναι το ‘θετική’ και ‘αρνητική’. Η συλλογιστική πορεία που ακολουθεί ο συγγραφέας είναι παραγωγική, δηλ. θέτει μια θέση στην αρχή και την αναλύει στη συνέχεια.

 

Β5. 1-γ, 2-α, 3-β, 4-ε, 5-δ.

 

Γ. ΕΚΘΕΣΗ

ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ

Το θέμα:

1. Δεν έχει επικοινωνιακό πλαίσιο. Βέβαια, ζητά τη γραφή ενός δοκιμίου, αλλά αυτό δε διαφέρει από μια κανονική έκθεση ούτε ως προς τη μορφή ούτε ως προς το περιεχόμενο. Αν κάποιος έβαζε κάποιο τίτλο και ανέφερε το ονοματεπώνυμό του και την ιδιότητά του, δε θα μπορούσε ή δε θα έπρεπε να θεωρηθεί αρνητικό.

2. Έχει κάποιο διδόμενο που δεν ταυτίζεται με τα ζητούμενα: «Στο σχολείο σας φοιτούν αρκετά παιδιά Ελλήνων μεταναστών που μετά από πολλά χρόνια επέστρεψαν στην πατρίδα τους». Αυτό μπορεί να βοηθήσει στη σύνταξη του Προλόγου.

3. Ζητά να απαντήσουμε στα ερωτήματα-ζητούμενα: α) «Τι προβλήματα αντιμετωπίζουν αυτά τα παιδιά στο σχολείο;» και β) «Με ποιο τρόπο θα μπορούσατε να τα βοηθήσετε να τα ξεπεράσουν;». Τούτο σημαίνει πως το κύριο θέμα θα αποτελείται από δυο ευδιάκριτα και ισοδύναμα μέρη.

 

 

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Πρόλογος

 

[Ο Πρόλογος μπορεί να στηριχθεί στην αναφορά των αιτίων που αναγκάζουν κάποιους να μεταναστεύσουν, δηλαδή να αρχίσει από μια άλλη οπτική γωνία που δεν ζητείται από το θέμα, ή στην αναφορά των ειδών των Ελλήνων μεταναστών.......]

 

1. Τίτλος: Τα εκπαιδευτικά προβλήματα των παιδιών των παλιννοστούντων Ελλήνων και η αντιμετώπισή τους.

2. Ονοματεπώνυμο και ιδιότητα του συντάκτη .....).

3. Λόγοι που επέβαλαν σε κάποιους Έλληνες να μεταναστεύσουν (οικονομικοί, κοινωνικοί κλπ.)

4. Εκπλήρωση των ονείρων τους......

5. Επιστροφή στην πατρίδα τους (επαναπατρισμός ή παλιννόστηση).

6. Μερικοί έχουν μικρά παιδιά που φοιτούν σε ελληνικά σχολεία.....

7. Αυτά αντιμετωπίζουν πολλά προβλήματα...............

 

Κύριο θέμα

Ι. Πρώτο ζητούμενο: «Τι προβλήματα αντιμετωπίζουν στο σχολείο σας τα παιδιά των Ελλήνων μεταναστών που μετά από πολλά χρόνια επέστρεψαν στην πατρίδα τους;».

 

[Μπορεί να απαντήσει κανείς χρησιμοποιώντας επίθετα σε -ικός, π.χ. οικονομικά, κοινωνικά, ψυχολογικά, εκπαιδευτικά κλπ., αλλά μπορεί να απαντήσει και με διαφορετικό τρόπο, όπως για παράδειγμα ‘προσαρμογής στο περιβάλλον’ κλπ.]

 

Τα παιδιά των μεταναστών που μετά από πολλά χρόνια επέστρεψαν στην πατρίδα τους αντιμετωπίζουν πολλά προβλήματα. Τέτοια προβλήματα είναι:

Α. Το πρόβλημα της αδυναμίας επικοινωνίας, εξαιτίας της άγνοιας της γλώσσας.

Β. Το πρόβλημα της έλλειψης αυτοπεποίθησης και του αισθήματος ανασφάλειας που νιώθουν.

Γ. Το πρόβλημα αδυναμίας προσαρμογής στο περιβάλλον τους που προκαλείται αφενός από την ανάμνηση της περασμένης ζωής και αφετέρου από την αδυναμία επικοινωνίας.

Δ. Το πρόβλημα της μοναξιάς και της απομόνωσης.

Ε. Το πρόβλημα της δυσκολίας παρακολούθησης των μαθημάτων κλπ.

 

[Οι άξονες γύρω από τους οποίους πρέπει να αναπτυχθεί κάθε παράγραφος είναι: α) Ποιο είναι το πρόβλημα, β) Ποια στοιχεία ή αίτια δημιουργούν το πρόβλημα και γ) Γιατί αυτό είναι πρόβλημα, δηλ. ποιες αρνητικές συνέπειες έχει για τα παιδιά].

 

ΙΙ. Δεύτερο ζητούμενο: Με ποιο τρόπο θα μπορούσατε να τα βοηθήσετε να τα ξεπεράσουν;

 

[Θα μπορούσε να περάσει κανείς σε αυτό το ζητούμενο με μια μεταβατική παράγραφο που θα αναφέρεται στις προσπάθειες που καταβάλλει η Πολιτεία γι’ αυτό τον σκοπό: ίδρυση σχολείων παλιννοστούντων, τάξεων υποδοχής, τμημάτων ενισχυτικής διδασκαλίας κλπ. Εμείς καλούμαστε να βρούμε και να προτείνουμε τρόπους με τους οποίους τα παιδιά αυτά θα ξεπεράσουν τα παραπάνω προβλήματα. Ένας τρόπος μπορεί να αντιμετωπίζει ένα μονάχα πρόβλημα, ενώ κάποιος άλλος περισσότερα. Ας σημειωθεί, ακόμη, πως εδώ μας ενδιαφέρει κυρίως η σχολική κοινότητα].

 

Οι μαθητές θα μπορούσαν να βοηθήσουν αυτά τα παιδιά να ξεπεράσουν τα προβλήματά τους με πολλούς τρόπους, όπως,

Α. Εντάσσοντάς τα στις παρέες τους και συνεργαζόμενοι μαζί τους σε ομαδικές εργασίες κλπ., σε οργάνωση εκδηλώσεων και σε άλλες δραστηριότητες στις οποίες μπορούν να προσφέρουν και να διακριθούν.

Β. Βοηθώντας τα στα μαθήματα και ιδιαίτερα στην εκμάθηση της γλώσσας.

Γ. Αντιμετωπίζοντας με σοβαρότητα και ανεκτικότητα τις αδυναμίες και τις ιδιαιτερότητές τους.

Δ. Αξιοποιώντας την κουλτούρα που φέρνουν μαζί τους.

Ε. Τονίζοντας τα σημεία στα οποία υπερέχουν.

 

[Ο άξονες γύρω από τους οποίους πρέπει να αναπτυχθούν οι παράγραφοι είναι α) Ποιος είναι ο τρόπος και β) Πώς αυτός ο τρόπος θα αντιμετωπίσει κάποιο από τα προβλήματα ή πώς η αντίθετη στάση θα επιδεινώσει την κατάσταση, π.χ. πώς η αξιοποίηση της κουλτούρας τους θα βοηθήσει ώστε να αποβάλουν το αίσθημα της ανασφάλειας και να αποκτήσουν αυτοπεποίθηση].

 

Επίλογος

1. Γενίκευση: Τα παιδιά αυτά αντιμετωπίζουν πολλά προβλήματα, αλλά μπορούν να βοηθηθούν να τα ξεπεράσουν.

2. Προέκταση: Αυτό θα είναι ωφέλιμο όχι μόνο για τα ίδια και την οικογένειά τους, αλλά και για τη χώρα μας (ή δυστυχώς οι σημερινοί μαθητές δεν έχουν συνειδητοποιήσει τη σημασία του προβλήματος και δε συμπεριφέρονται όπως πρέπει σε αυτά τα παιδιά).

 

 

Θέμα Πανελληνίων Εξετάσεων του 1989: «Στην κρίσιμη εποχή που ζούμε οι διαφορές και οι ιδιαιτερότητες των λαών και των εθνών (πολιτισμικές, πολιτικές, κοινωνικές και άλλες) επιβάλλεται να αποτελούν όχι αφορμές για άγονη αντιπαράθεση και βίαιες συγκρούσεις αλλά παράγοντες για την πρόοδο και την ευημερία της ανθρωπότητας».

Να αναπτύξετε τις απόψεις σας για τη γνώμη αυτή και να αναφέρετε τρόπους με τους οποίους αυτές οι διαφορές και οι ιδιαιτερότητες μπορούν να λειτουργήσουν γόνιμα και δημιουργικά.

 

 

 Κείμενο 3ο: Το πρόβλημα των μεταναστών (Εναλλακτικό κείμενο)

«Οι πρώτοι μετανάστες στο νησί μας …… άρχισαν να φτάνουν το 1970 για να καλύψουν τις ανάγκες σε εργατικό δυναμικό που δημιουργήθηκαν ως αποτέλεσμα της οικονομικής ανάπτυξης. Παρά τη μεγάλη τους συνεισφορά αποτέλεσαν και αποτελούν θύματα διάκρισης και ρατσισμού. Λόγω του ότι εργάζονται κάτω από το καθεστώς της ‘προσωρινής’ απασχόλησης, γίνονται εξαρτώμενοι από τον εργοδότη τοποθετώντας τους έτσι σε ευάλωτη θέση. Σαν αποτέλεσμα, αυτό τους καθιστά αδύνατους να διεκδικήσουν τα δικαιώματά τους. Οι συνθήκες εργασίας και οι μισθοί τους είναι πολλοί χειρότεροι σε σχέση με αυτούς των ντόπιων. Για παράδειγμα, πολλοί εποχιακοί εργάτες δεν έχουν κοινωνικές ασφαλίσεις και διαμένουν σε φάρμες κάτω από άθλιες συνθήκες. Γιατί;

          Μια άλλη ευάλωτη κατηγορία μεταναστών που ακολούθησε είναι οι οικιακές βοηθοί. Τα συμβόλαιά τους παραβιάζονται και αποτελούν θύματα εκμετάλλευσης, κακομεταχείρισης, σεξουαλικής παρενόχλησης μέχρι και βιασμού. Βέβαια, ακόμα χειρότερης μεταχείρισης τυγχάνουν οι μετανάστριες που πέφτουν θύματα σωματεμπορίας και καταλήγουν σε κυκλώματα από τα οποία είναι πολύ δύσκολο μέχρι αδύνατον να ξεφύγουν. Γιατί;

          Πρόσφατα είδαμε μια άλλη ομάδα ανθρώπων να ζητά καταφύγιο στο νησί μας –οι αιτητές πολιτικού ασύλου. Οι περισσότεροι από αυτούς τους ανθρώπους φτάνουν στον τόπο μας ζητώντας ένα καλύτερο μέλλον. Προέρχονται από χώρες στις οποίες επικρατούν συνθήκες (οικονομικές, πολιτικές και κοινωνικές) απόμακρες από τη δική μας πραγματικότητα που μας φαίνονται σαν μύθος. Σ’ ελάχιστους τέτοιους ανθρώπους χορηγείται καθεστώς πρόσφυγα και αναγκάζονται να ζουν μέσα σε μια κοινωνία που τους απομονώνει και που τους βλέπει με καχυποψία, σχεδόν με απέχθεια, ειδικά όταν το χρώμα είναι σκούρο. Γιατί;

          Είναι λυπηρό να διαβάζουμε έρευνες που καταδεικνύουν ότι το 50% των μαθητών συγκεκριμένου λυκείου της πρωτεύουσας έχουν από τώρα ρατσιστικές απόψεις με το 14% να παραδέχεται ανοιχτά ότι είναι ρατσιστές. Αυτό μας δείχνει ξεκάθαρα ότι ο ρατσισμός είναι κάτι που καλλιεργείται ενδόμυχα μέσα στα σπίτια και μέσα στην κοινωνία από τα γεννοφάσκια μας. Γιατί όμως στην κοινωνία μας οι μετανάστες να είναι θύματα ρατσισμού, στερεοτύπων και στιγματισμού;

          Η απάντηση είναι απλή: Επειδή είμαστε μια εσωστρεφής κοινωνία που ποτέ δεν έχει εκτεθεί σε άλλες εθνικότητες, κουλτούρες και λαούς. Για μας το επίκεντρο του κόσμου μας είναι το μικρό μας νησί. Βλέπουμε τους ξένους σαν μια απειλή που έρχεται να διαταράξει τα βαθιά ριζωμένα κατεστημένα μας. Υπάρχει φόβος για ό,τι είναι άγνωστο και διαφορετικό. Γι’ αυτό και η λέξη ‘ξενοφοβία’ μας ταιριάζει απόλυτα. Πίσω από την κοινωνική απομόνωση και τη λευκή μας υπεροψία κρύβεται μια μεγάλη ανασφάλεια και ένα ένστικτο επιβίωσης. Έχουμε γίνει φύλακες των παραδόσεων αλλά από την άλλη ας παραδεχτούμε ότι στην πραγματικότητα όλα έχουν αρχίσει να γκρεμίζονται.

[…………………………………………………………………………]

          Σαν κοινωνία καλούμαστε να φερθούμε φιλόξενα σ’ αυτούς τους ανθρώπους. Να τους δώσουμε να φάνε, να πιουν, να τους περιθάλψουμε, να τους ντύσουμε και να τους συμπαρασταθούμε με όποιο τρόπο μπορούμε. Πάνω απ’ όλα να τους δώσουμε αυτό που ΔΙΚΑΙΟΥΝΤΑΙ, επειδή είναι άνθρωποι σαν εμάς κι όχι ‘παιδιά ενός κατώτερου Θεού’.

[Πιτσιλίδου, Χρ., ‘Ρατσισμός’, Έντυπο Ενημέρωσης’, 2008, έτος Δ΄, αριθμ. 8: 8-9]

 

 


Έκθεση

Συγγραφέας: Δρ. Φιλολογίας Αθανάσιος Φραγκούλης   http://athanasiosfragkoulis.blogspot.gr
Προγραμματισμός και σχεδιασμός web: Ανδρέας Τάσσος

  • Εάν η εφαρμογή δεν ανταποκρίνεται ή βγάλει μήνυμα λάθους πατήστε το πλήκτρο F5 ( ανανέωση ).
  • Για να εκμεταλλευτείτε όλη την οθόνη και να μπείτε σε κατάσταση πλήρους οθόνης (ή για να βγείτε) πατήστε το πλήκτρο F11.
  • Μπορείτε να μεγαλώσετε ( ζουμ ) την εφαρμογή με "ctrl και +" και να τη μικρύνετε με "ctrl και -"

Ιστοσελίδα: www.lexigram.gr | e-mail: info@lexigram.gr | τηλέφωνα: +30 210 6458183

© 1998 - 2012 LexiGram



Σειριακός :


Είστε ο χρήστης :

Στη δοκιμαστική έκδοση βλέπετε μόνο την πρώτη "Οθόνη" του κάθε κεφαλαίου. Στην πλήρη έκδοση βλέπετε όλη την ύλη

Την πλήρη έκδοση την αγοράζετε πατώντας εδώ.