Λίγα λόγια για το βιβλίο
 Μέρος Πρώτο
Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ
ΙΙ. ΣΤΑΔΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ
ΙΙΙ. ΜΟΡΦΕΣ ΘΕΜΑΤΩΝ
ΙV. ΤΑ ΜΕΡΗ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ
V. ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ
VΙ. ΜΕΤΑ ΤΗ ΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ
VΙI. ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΕΙΔΗ
 Μέρος Δεύτερο
Α. ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ
Β. ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΔΟΜΗΣ
Γ. ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ
Δ. ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΛΕΞΙΛΟΓΙΚΕΣ
Ε. ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΥΦΟΛΟΓΙΚΕΣ
ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΔΟΚΙΜΑΣΙΑΣ
 Α' Λυκείου
Α. Αξίες
Β. Γλώσσα
Γ. Γλωσσομάθεια
Δ. Διάλογος
Ε. Αναλφαβητισμός
ΣΤ. Ενδυμασία - Μόδα
Ζ1. Το χάσμα των γενεών
Ζ2. Η ευθύνη των νέων για το μέλλον
Η. Ιδανικά - Πρότυπα
Θ. Σεβασμός
Ι. Ελεύθερος χρόνος - ψυχαγωγία
Α. Τουρισμός
ΙΒ. Φανατισμός
 Β' Λυκείου
Α. Λακωνικότητα
Β. Οικογένεια
Γ. Τεχνολογία και τεχνική
Δ. Μέσα μαζικής επικοινωνίας και ενημέρωσης
Ε. Τύπος
ΣΤ. Τηλεόραση
Ζ. Διαφήμιση
Η. Βιβλίο
Θ. Ρατσισμός - Κοινωνικός αποκλεισμός
Ι. Μετανάστευση
ΙΑ. Αθλητισμός
ΙΒ. Εργασία - Επάγγελμα
ΙΓ. Τηλεργασία
ΙΔ. Εξειδίκευση
ΙΕ. Ανεργία
ΙΣΤ. Τέχνη
ΙΖ. Κριτική
ΙΗ. Αμφισβήτηση
ΙΘ. Παγκοσμιοποίηση
 Γ' Λυκείου
Α. Δικαιώματα και υποχρεώσεις
Β. Πολιτισμός
Γ. Αγωγή - Παιδεία - Εκπαίδευση
Δ. Η Ευρωπαϊκή διάσταση στην εκπαίδευση
Ε. Επιστήμη και γνώση
ΣΤ. Βιοτεχνολογία - Βιοηθική
Ζ. Πνευματικός άνθρωπος
Η. Οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές
Θ. Ανθρωπισμός
Ι. Περιβάλλον
ΙΑ. Καταναλωτισμός
ΙΒ. Παράδοση
ΙΓ. Δημοκρατία
ΙΔ. Βία
ΙΕ. Ελλάδα και Ευρώπη
ΙΣΤ. Τροχαία ατυχήματα
ΙΖ. Αλλοτρίωση

Α. Λακωνικότητα

I. Ορισμός της έννοιας

II. Η σημασία της λακωνικότητας

ΙΙΙ. Λόγοι που επιβάλλουν τον λακωνισμό

Κείμενο 1ο: Λακωνικότητα

Κείμενο 2ο: Ο πυκνός και λιτός λόγος

                             ……………..

 

 

I. Ορισμός της έννοιας

 

          Ο όρος προέρχεται από τους αρχαίους Λάκωνες και σημαίνει τη μεστή, λιτή και χωρίς φλυαρία και αμετροέπεια έκφραση των ιδεών και των συναισθημάτων, αλλά παράλληλα υποδηλώνει έναν τρόπο ζωής που στηρίζεται στην εγκράτεια, την οικονομία και το μέτρο.

 

 

II. Η σημασία της λακωνικότητας

 

          Η σύντομη και περιεκτική έκφραση και διατύπωση:

·     με την απλότητά της, την έλλειψη επιτήδευσης και στόμφου δίνει σοβαρότητα και εγκυρότητα στον λόγο και μαρτυρεί τη συγκροτημένη σκέψη του ομιλητή· είναι αποτέλεσμα μιας νοητικής διεργασίας κατά την οποία το άτομο επεξεργάζεται τα στοιχεία που έχει στη διάθεσή του, αφαιρεί τα επουσιώδη και καταλήγει σε σύντομη, ευσύνοπτη και λιτή έκφραση των σκέψεών του

·     είναι απαλλαγμένη από εντυπωσιακά σχήματα και είναι ξεκάθαρη ως προς τις προθέσεις και τους σκοπούς της, απευθύνεται στη λογική και την κρίση του δέκτη και αποφεύγει κάθε προσπάθεια για εντυπωσιασμό και παραπλάνηση

·     προσδίδει στον διάλογο μεταξύ των ατόμων ένα άλλο ύφος, μια άλλη ποιότητα και εξυψώνει τους συνομιλητές· έχει απήχηση στην ψυχή του δέκτη, εντυπώνεται βαθιά στο μυαλό του και τον προκαλεί να προβεί σε προσεκτική μελέτη του μηνύματος που περιέχει. Έτσι, υποβάλλει τον δέκτη σε πνευματική άσκηση και προάγει την κρίση του

·     βοηθά τον πνευματικό άνθρωπο να πλησιάσει τον λαό περισσότερο, τον καλλιτέχνη να μεταδώσει τα μηνύματα της τέχνης του, τον επιστήμονα να συνεργαστεί με τους συναδέλφους του πιο γρήγορα και πιο ουσιαστικά και τον πολιτικό να αποφύγει το λαϊκισμό και τη δημαγωγία

·     δίνει τη δυνατότητα στον ομιλητή να εκφράσει όλες τις μεγάλες αλήθειες με λιτές, ολιγόλογες, επιγραμματικές φράσεις, όπως έκαναν οι αρχαίοι με τα γνωμικά κι ο λαός με τις παροιμίες.

 

                   «Το λακωνίζειν εστί φιλοσοφείν»

                                      Αρχαίο ρητό

 

 

ΙΙΙ. Λόγοι που επιβάλλουν τον λακωνισμό

 

          Λόγοι που επιβάλλουν σήμερα τη λακωνική διατύπωση των απόψεών μας είναι:

α) Η ταχύτητα της εποχής μας και η έλλειψη χρόνου,

β) Η έλλειψη μέτρου και η υπερβολή που επικρατεί σε όλους τους τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας,

γ) Η τάση για επίδειξη και προβολή που χαρακτηρίζει τον σύγχρονο καταναλωτικό άνθρωπο,

δ) Η προσπάθεια που καταβάλλεται από τα ΜΜΕ να προπαγανδίσουν και να παγιδεύσουν τους δέκτες τους,

ε) Η σύγχυση και ταραχή που επικρατεί στις σχέσεις των πνευματικών ανθρώπων, των καλλιτεχνών, των επιστημόνων και των πολιτικών με τους πολίτες, η απομάκρυνσή τους από αυτούς εξαιτίας της χρήσης πολύπλοκου, φλύαρου, δημαγωγικού και λαϊκίστικου λόγου,

στ) (ιδιαίτερα για τους Έλληνες) η απομάκρυνσή τους από τις ρίζες και τον παραδοσιακό τρόπο έκφρασης και διατύπωσης των σκέψεων.

 [Ε. Μαστρομανώλη, Ε. Γκορόγια, Κ., 1998, ‘Κριτήρια αξιολόγησης στην Έκφραση-Έκθεση της Β΄ Λυκείου(σ. 174-175). Αθήνα: εκδ. Σαβάλλας]

 

«Η διατύπωση δεν είναι το τυχαίο φόρεμα του στοχασμού ή του οποιουδήποτε ψυχικού περιεχομένου, αλλά η ίδια η σκέψη και το βίωμα ουσιοποιημένα και τελειοποιημένα».

                                                                             Ε. Παπανούτσος

Κείμενο 1ο: Λακωνικότητα

«Στις καθημερινές μας συζητήσεις αλλά και τις διάφορες εκπομπές, ραδιοφωνικές ή τηλεοπτικές, ακούμε συχνά την προτροπή: απάντησέ μου με συντομία, απάντησέ μου επί της ουσίας, απάντησέ μου με λακωνικότητα. Τι όμως είναι η λακωνικότητα και ποια η σημασία της για την επικοινωνία μας; Με τον όρο λακωνικότητα εννοούμε τη σύντομη διατύπωση των απόψεών μας, προφορικά ή γραπτά, χωρίς να παραβλάπτεται η πληρότητα του νοήματος.

          Η ικανότητα της σύντομης και ακριβούς απόδοσης των νοημάτων θεωρούνταν στην αρχαιότητα αρετή. Οι Σπαρτιάτες και οι Λάκωνες, γενικότερα, φημίζονταν ιδιαίτερα για το σύντομο τρόπο έκφρασής τους και αυτό το επιβεβαιώνει ο όρος λακωνικότητα. Οι αρχαίοι Έλληνες, μάλιστα, είχαν προσδώσει στην αρετή αυτή και φιλοσοφική διάσταση, όπως διαφαίνεται και από την εύστοχη άποψη: «το λακωνίζεν εστί φιλοσοφείν». Επίσης και άλλες συμβουλές και προτροπές τους αναφέρονταν στην αρετή αυτή. Οι φράσεις: «Μη εν πολλοίς ολίγα λέγε, αλλά εν ολίγοις πολλά», «Ουκ εν τω πολλώ το ευ, αλλ’ εν τω ευ το πολύ» φανερώνουν τη σημασία που έδιναν οι αρχαίοι Έλληνες στη συντομία του λόγου.

          Η σημασία της στην καθημερινή ζωή είναι μεγάλη. Καταρχάς εντοπίζουμε τις συζητήσεις και την επιχειρηματολογία μας στο ζητούμενο και μόνο σ’ αυτό. Οι πλατειασμοί, οι περιττολογίες και οι παρεκβάσεις οδηγούν σε φυγόκεντρο τρόπο συζήτησης, με αποτέλεσμα να ελλοχεύει ο κίνδυνος αποπροσανατολισμού κατά τη διάρκεια της συζήτησης. Η προσοχή των συνομιλητών πιθανώς να στραφεί, εσκεμμένα ή όχι, σε δευτερεύουσες πλευρές του θέματος και να δυσχεραίνεται η δυνατότητα ορθών διαπιστώσεων και συμπερασμάτων.

          Παράλληλα, με τη λακωνικότητα ο λόγος γίνεται λιτός, σαφής, πυκνός και κυριολεκτικός. Οι αρετές αυτές είναι σημαντικές, όχι μόνο γιατί οι συνομιλητές κατανοούν το περιεχόμενο του θέματος, αλλά και γιατί διευκολύνεται η επιχειρηματολογία των διαλεγομένων. Με τον τρόπο αυτό αποφεύγονται οι παρανοήσεις, οι αοριστολογίες, οι αμφίσημες φράσεις και οι συνομιλητές με σαφή γνώση των δεδομένων οδηγούνται σε ασφαλή συμπεράσματα.

          Ακόμη, με τη λακωνικότητα κερδίζεται πολύτιμος χρόνος. Φωτίζονται γρηγορότερα οι πλευρές των συζητούμενων θεμάτων, διατυπώνονται ευχερέστερα οι εκτιμήσεις, οδηγούμαστε ταχύτερα σε συμπεράσματα και προβαίνουμε έγκαιρα στη λήψη των αναγκαίων μέτρων ή τη διόρθωση εσφαλμένης πορείας.

          Θα ήταν παράλειψη να μην επισημάνουμε ότι η λακωνικότητα συντελεί στο να παρακολουθούν οι ακροατές, οι συνομιλητές και οι αναγνώστες με περισσότερο ενδιαφέρον τη διαπραγμάτευση του θέματος. Ο περιεκτικός, σύντομος και σαφής λόγος στη διατύπωση των νοημάτων είναι εύληπτος και δεν κουράζει, όπως γίνεται, αν χαρακτηριστικό της αφήγησης είναι η φλυαρία, η λογοκοπία και η απεραντολογία.

           Οφείλουμε να επισημάνουμε πως η λακωνικότητα αποτελεί αρετή μόνο όταν με λίγες λέξεις αποδίδεται πλήρως το νόημα, το περιεχόμενο όλων όσων θέλουμε να πούμε. Η λεξιπενία, η ατέλεια στην έκφραση και στην απόδοση του νοήματος δεν είναι αρετές αλλά αδυναμίες έκφρασης. Επίσης, όταν η λακωνικότητα είναι αποτέλεσμα εσωστρέφειας, καταστρατηγεί το διάλογο και δημιουργεί προσκόμματα στην επικοινωνία των ατόμων. Ακόμη, θα πρέπει να γνωρίζουμε πως, για να εκφραστεί κάποιος με λακωνικότητα, δεν είναι εύκολο εγχείρημα. Απαιτείται άνετος χειρισμός της γλώσσας, πειθαρχία λόγου, βαθιά γνώση του θέματος και ξεκάθαρη άποψη γι’ αυτό.

          Ωστόσο υπάρχουν και οι περιπτώσεις που ο λόγος επιβάλλεται να είναι αναλυτικός. Όταν το απαιτεί η πνευματική στάθμη του ακροατηρίου, όταν αναφερόμαστε σε περιγραφές και αφηγήσεις, που παίζει ρόλο και η λεπτομέρεια, απαιτείται η αφήγηση να είναι λεπτομερής και διεξοδική. Ακόμη στο σχολείο, κατά τη διδασκαλία ορισμένων ενοτήτων και εννοιών ή την αφήγηση των γεγονότων, απαιτείται αναλυτική έκφραση σε σχέση πάντα όχι με τη δυσκολία του θέματος, αλλά την αντιληπτικότητα των μαθητών, τη δυνατότητα κατανόησης και αφομοίωσης όσων διδάσκονται».

[Σαλαγιάννης, Π., ‘Λακωνικότητα’, Λόγος και Αντίλογος, σ. 121-122]

 

ΑΣΚΗΣΕΙΣ

Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του κειμένου σε 100-120 λέξεις.

                                                                   [25 μονάδες]

Β1. Να σχολιάσετε τον τίτλο του κειμένου και να συντάξετε έναν εναλλακτικό τίτλο.

                                                                   [5 μονάδες]

Β2. Ποιο πρόβλημα απασχολεί τον συγγραφέα, ποια είναι η θέση του και ποιος ο σκοπός του;

                                                                   [5 μονάδες]

 

Β3 α) Πώς επιτυγχάνεται η συνοχή μεταξύ των παραγράφων του κειμένου;

                                                                   [5 μονάδες]

 β) Πώς επιτυγχάνεται η συνοχή μεταξύ των περιόδων της 7ης παραγράφου «Οφείλουμε …… γι’ αυτό;».

                                                                   [5 μονάδες]

 

Β4. Να υπογραμμίσετε το Σ ή το Λ, αν θεωρείτε πως οι προτάσεις που ακολουθούν είναι (Σ)ωστές ή (Λ) ανθασμένες, σύμφωνα με το κείμενο:

α) Οι αρχαίοι Έλληνες θεωρούσαν τον λακωνισμό                  Σ Λ

εκφραστική αδυναμία

β) Ο λακωνισμός διευκολύνει την επιχειρηματολογία    Σ Λ

                                                των διαλεγομένων

γ) Ο λακωνισμός είναι πάντα ωφέλιμος                         Σ Λ

δ) Η αφήγηση και η περιγραφή πρέπει πάντα                 Σ Λ

                   να είναι λιτή και σύντομη

ε) Στο σχολείο κάποτε χρειάζεται ο αναλυτικός             Σ Λ

                                                λόγος

                                                                             [5 μονάδες]

Β5 α) λογοκοπία: να ετυμολογήσετε τη λέξη και να χρησιμοποιήσετε τα συνθετικά της ως πρώτο ή δεύτερο συνθετικό για την παραγωγή τεσσάρων σύνθετων λέξεων (δύο για κάθε περίπτωση).

                                                                             [5 μονάδες]

 β) Να βρείτε ένα αντώνυμο των παρακάτω λέξεων του κειμένου: φυγόκεντρο, αμφίσημες, προσκόμματα, διεξοδική, εύληπτος.

                                                                             [5 μονάδες]

 

Γ. Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία πως η λακωνικότητα στην έκφραση είναι αρετή, όπως παρατηρεί και ο συγγραφέας. Να επισημάνετε τις περιπτώσεις κατά τις οποίες αυτή είναι απαραίτητη στη μαθησιακή διαδικασία και την εκπαιδευτική πράξη. Το κείμενό σας προορίζεται να δημοσιευτεί στο περιοδικό του σχολείου σας και δεν υπερβαίνει τις 500-550 λέξεις.

                                                                             [40 μονάδες]

 

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α. Τα κείμενο αυτό πραγματεύεται το θέμα της λακωνικότητας στην έκφραση. Στην αρχή ο συγγραφέας ορίζει την έννοια και τονίζει τη μεγάλη σημασία που απέδιδαν σε αυτή οι αρχαίοι. Στη συνέχεια αυτός αναλύει τη σημασία της στην καθημερινή ζωή και τονίζει πως αυτή βοηθά τον άνθρωπο να εντοπίσει τη συζήτηση στο ζητούμενο και να κερδίσει πολύτιμο χρόνο, πως κεντρίζει το ενδιαφέρον των ακροατών και των συνομιλητών. Μετά αυτός θέτει τις προϋποθέσεις που καθιστούν ωφέλιμη τη λακωνικότητα, όπως η πληρότητα στην έκφραση, ο άνετος χειρισμός της γλώσσας και η ανάγκη να μην πηγάζει από εσωστρέφεια. Στο τέλος ο συγγραφέας παραθέτει κάποιες περιπτώσεις, όπως η αφήγηση και η περιγραφή ή η διδασκαλία στο σχολείο, στις οποίες επιβάλλεται λόγος αναλυτικός.

 

Β1. Σχολιασμός του τίτλου:

Ο τίτλος μπορεί να θεωρηθεί πετυχημένος. Αυτός είναι πολύ σύντομος και ονοματικός (αποτελείται από ένα ουσιαστικό). Είναι, ακόμη, κυριολεκτικός και βοηθά τον αναγνώστη να καταλάβει το θέμα του κειμένου, ενώ παράλληλα είναι και περιεκτικός, με την έννοια πως καλύπτει όλες τις πλευρές του κειμένου (ορισμός, σημασία, προϋποθέσεις κλπ.). Θα μπορούσε να πει κανείς πως ο τίτλος είναι περίληψη της περίληψης του κειμένου.

Εναλλακτικός τίτλος: «Η μεγάλη σημασία της λακωνικότητας στην καθημερινή ζωή του ανθρώπου».

 

Β2. Το πρόβλημα που απασχολεί τον συγγραφέα είναι η σημασία της λακωνικότητας στην καθημερινή ζωή του ανθρώπου. Θέση του είναι πως η λακωνικότητα είναι σημαντική κάτω από ορισμένες προϋποθέσεις και πως υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες αυτή δε χρειάζεται. Σκοπός του είναι να πληροφορήσει τον αναγνώστη για τη μεγάλη σημασία του λιτού και πυκνού λόγου και, εμμέσως, να τον πείσει πως είναι καλό να εκφράζεται με αυτό τον τρόπο.

 

Β 3 α) Συνοχή των παραγράφων του κειμένου:

Η 2η παράγραφος ενώνεται με την πρώτη με τη φράση «Η ικανότητα

……. αρετή» που αποτελεί συνώνυμη έκφραση με τον ορισμό της λέξης ‘λακωνικότητα’ με την οποία τελειώνει η πρώτη παράγραφος.

Η 3η παράγραφος ενώνεται με τη 2η με τη λέξη ‘η σημασία της’ στην οποία η αντωνυμία ‘της’ είναι επαναληπτική.

Η 3η παράγραφος ενώνεται με την 4η με τη διαρθρωτική λέξη ‘Παράλληλα’ και η 4η με την 5η με τη λέξη ‘Ακόμη’ που δηλώνουν προσθήκη όμοιων ιδεών.

Η 5η παράγραφος ενώνεται με την 6η και η 6η με την 7η με την επανάληψη της λέξης-κλειδιού ‘η λακωνικότητα’.

Η 7η παράγραφος ενώνεται με την 8η με τη φράση ‘ο λόγος επιβάλλεται να είναι αναλυτικός’ που είναι αντώνυμη της λέξης ‘λακωνικότητα’.

 β) Συνοχή περιόδων της 7ης παραγράφου:

Η 2η περίοδος ενώνεται με την 1η με τη λέξη «λεξιπενία» που ανακαλεί το συνώνυνο `λίγες λέξεις’ της 1ης περιόδου.

Η 3η περίοδος ενώνεται με τη 2η με τη διαρθρωτική λέξη `επίσης’ που δηλώνει προσθήκη.

Η 4η περίοδος ενώνεται με την 3η με τη διαρθρωτική λέξη `ακόμη’, που δηλώνει προσθήκη.

Η 5η περίοδος ενώνεται με την 4η με τη φράση `θα πρέπει να γνωρίζουμε πως, για να εκφραστεί κάποιος με λακωνικότητα...’, που υπονοείται.

 

Β4. α-Λ, β-Σ, γ-Λ, δ-Λ, ε-Σ

 

Β5 α) λογοκοπία < λόγος + κοπία < κόπτω

Σύνθετες λέξεις: λογοδιάρροια-ηλεκτρολόγος//νομισματοκοπείο-νυχοκόπτης

 β) Αντώνυμα:

 φυγόκεντρο # κεντρομόλο

 αμφίσημες # μονοσήμαντες

προσκόμματα # διευκολύνσεις

διεξοδική # συνοπτική

εύληπτος # δύσληπτος//δυσνόητος

 

Γ. ΕΚΘΕΣΗ

ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ

Το θέμα:

1. Έχει επικοινωνιακό πλαίσιο. Ζητά τη γραφή ενός άρθρου που προορίζεται για δημοσίευση στο περιοδικό του σχολείου. Αυτό επιβάλλει: α) τη σύνταξη ενός κατάλληλου τίτλου, β) την αναφορά του ονοματεπώνυμου και της ιδιότητας του συντάκτη του στην οικεία θέση και γ) την επιλογή του κατάλληλου ουδέτερου ύφους.

2. Έχει κάποιο διδόμενο που δε σχετίζεται με το ζητούμενο. Αυτό μπορεί να βοηθήσει στην κατασκευή του Προλόγου: «Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία πως η λακωνικότητα στην έκφραση είναι αρετή, όπως παρατηρεί και ο συγγραφέας».

3. Το ζητούμενο είναι ένα και δεν εκφράζεται με ερωτηματικό τρόπο: «Να επισημάνετε τις περιπτώσεις κατά τις οποίες αυτή είναι απαραίτητη στη μαθησιακή διαδικασία και την εκπαιδευτική πράξη». Καλό θα είναι να το μετατρέψουμε σε ερώτημα: «Σε ποιες περιπτώσεις η λακωνικότητα είναι απαραίτητη στη μαθησιακή διαδικασία και την εκπαιδευτική πράξη;»

 

 

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Πρόλογος

[Όπως είπαμε, ο Πρόλογος μπορεί να στηριχθεί στο διδόμενο και μη ζητούμενο και να αναφέρουμε συνοπτικά κάποιους λόγους-ωφέλειες που δείχνουν πως η λακωνικότητα είναι αρετή. Το κείμενο προσφέρει αρκετές σχετικές ιδέες. Ας μη λησμονούμε πως μια καλή ανάγνωση του κειμένου μπορεί να μας βοηθήσει σε κάθε θέμα. Θα μπορούσε, όμως, να αρχίσει κανείς και διαφορετικά: με αναφορά σε άλλες εκδηλώσεις της καθημερινής ζωής στις οποίες είναι απαραίτητη η λακωνικότητα με την ευρύτερη σημασία της εξασφάλισης ελεύθερου χρόνου].

 

1. Τίτλος: Η αναγκαιότητα της λακωνικότητας στην εκπαιδευτική πράξη

2. Αναφορά του ονοματεπώνυμου και της ιδιότητας του συντάκτη: του Χ, μαθητή της Β΄ τάξης του Ψ Λυκείου.

3. Η λακωνικότητα είναι αρετή (Η σημασία της στην καθημερινή ζωή……)

4. Αυτή είναι απαραίτητη και στην εκπαιδευτική πράξη (Πρόβλημα και Θέση).

 

Κύριο θέμα

Ζητούμενο: «Σε ποιες περιπτώσεις η λακωνικότητα είναι απαραίτητη στη μαθησιακή διαδικασία και την εκπαιδευτική πράξη;»

 

[Το ‘εκπαιδευτική πράξη’ καλύπτει το ‘μαθησιακή διαδικασία’. Έτσι, δεν είναι ανάγκη να χωριστούν στο Κύριο θέμα. Από την άλλη πλευρά οφείλουμε να προσδιορίσουμε τους όρους αυτούς. Αν κάποιος δε γνωρίζει τι θα πει ‘εκπαιδευτική πράξη’, τότε δεν μπορεί να αναπτύξει το θέμα. Με τον όρο εννοείται ό,τι γίνεται στο σχολείο. Έτσι, εμείς αναζητούμε περιπτώσεις στις οποίες είναι απαραίτητη η λακωνικότητα στην έκφραση ή περιπτώσεις στις οποίες η φλυαρία είναι βλαβερή. Θα μπορούσε ακόμη να χρησιμοποιήσει κανείς την τεχνική του ΝΑΙ μεν-ΑΛΛΑ και να πει πως ο αναλυτικός λόγος χρειάζεται σε κάποιες περιπτώσεις στο σχολείο –βλ. τελευταία παράγραφο του κειμένου– ΑΛΛΑ…….]

 

Απάντηση: Η λακωνικότητα είναι απαραίτητη στη μαθησιακή διαδικασία και την εκπαιδευτική πράξη στις παρακάτω περιπτώσεις:

 

Α. Όσον αφορά τους μαθητές:

1. Στη σύνταξη της περίληψης που αποτελεί ένα σημαντικό μαθησιακό προϊόν (απαραίτητο ζητούμενο στις εξετάσεις, δίνει ¼ της βαθμολογίας κλπ.)

2. Στη παραγωγή κάθε κειμένου (η φλυαρία καθιστά πληκτικό το κείμενο κλπ.)

3. Στον διάλογο που αναπτύσσεται στην τάξη.

 

Β. Όσον αφορά του καθηγητές:

1. Στις αφηγήσεις και τις περιγραφές που απαιτούν κάποιες ενότητες ή μαθήματα, όπως η ιστορία. Η περιττολογία και οι παρεκβάσεις σημαίνουν απώλεια πολύτιμου χρόνου και αδυναμία κάλυψης της ύλης, αλλά και αποπροσανατολισμό από το βασικό θέμα που συζητιέται ή διδάσκεται.

2. Στον διάλογο που αναπτύσσεται στην τάξη. Η φλυαρία του καθηγητή καταστρατηγεί τις παιδαγωγικές αρχές της διδασκαλίας και καθιστά αυτή δασκαλοκεντρική και αυταρχική.

 

[Εξυπακούεται πως και εδώ δεν αρκεί η αναφορά των περιπτώσεων. Χρειάζεται να δικαιολογηθεί γιατί η λακωνικότητα είναι απαραίτητη σε κάθε περίπτωση, να αναφερθούν δηλαδή τα θετικά της στοιχεία ή τα αρνητικά της φλυαρίας. Συνδυασμός των δύο θα ήταν πιο αποτελεσματικός].

 

Επίλογος

1. Γενίκευση: Η λακωνικότητα είναι απαραίτητη στην εκπαιδευτική τάξη.

2. Προέκταση: Απαιτείται άσκηση των μαθητών σε αυτό τον τρόπο έκφρασης, γιατί αυτή δεν είναι πάντα χρήσιμη (βλ. προτελευταία παράγραφο του κειμένου).

 

 Κείμενο 2ο: Ο πυκνός και λιτός λόγος

«Όσο ανούσια και ενοχλητική, αφόρητη είναι η φλύαρη και ασυνάρτητη, η κακοπλεγμένη και απειρόκαλλη φράση, τόση δύναμη και ομορφιά έχει ο πυκνός και κρουστός, ο καθαρός και εύστοχος λόγος –σε όλες τις γλώσσες του κόσμου. Είναι λάθος να νομίζομε ότι υπάρχουν γλώσσες που προσφέρονται στη σαφήνεια και στη βραχυλογία, και άλλες που από την ίδια τη συντακτική τους δομή επιβάλλουν την πολυλογία και τα περίπλοκα σχήματα. Όλες οι γλώσσες, οι πλουτισμένες από το πνεύμα των λαών που τις μιλούν και δουλεμένες από τους τεχνίτες του λόγου, είναι ικανές και για το ένα και για το άλλο. Την αρετή στην καλή χρήση των τύπων τους και την ευθύνη για την κακομεταχείρισή τους την έχει αυτός που εκφράζεται έτσι ή αλλιώς.

          Ανέκαθεν στη γλώσσα και στην παράδοση όλων των λαών της γης, οι μεγάλες ‘αλήθειες’ διατυπώνονται με ολιγόλογες, κοφτές και ξεκάθαρες φράσεις. Έχουν τη μορφή λεκτικά συμπυκνωμένων αποφθεγμάτων που εντυπώνονται βαθιά στη μνήμη και μεταδίδονται από γενεά σε γενεά αναλλοίωτα, σαν ιερή και απαραβίαστη πνευματική παρακαταθήκη. Είναι καρποί της οξυδέρκειας και της σκέψης, της φαντασίας και της πείρας επίλεκτων ατόμων, είτε καταποντισμένων στο πέλαγος της ανωνυμίας είτε τοποθετημένων στη μισοφωτισμένη περιοχή του θρύλου. Απόσταγμα της ανθρώπινης σοφίας.

          Τόσο μεγάλη και επιτυχημένη λογική απόσταξη και λεκτική συμπύκνωση δεν είναι βέβαια πάντοτε δυνατή. Ούτε ίσως επιθυμητή. Υπάρχουν νοήματα πολυμερή (όπως μερικές οργανικές ουσίες) που η συντομογραφία μπορεί να τα ακρωτηριάσει. Αλλά και τότε ο σοφός λόγος είναι πλήρης και συνάμα πυκνός. Δεν κρύβει τον πλούτο του νοήματος, απεναντίας αναδείχνει την έκταση και το βάθος, τις πολλές και ποικίλες διαστάσεις του. Αλλά ταυτόχρονα περιορίζεται στα απολύτως απαραίτητα λεκτικά στοιχεία, χωρίς αυτός ο περιορισμός να αφήνει άστεγο ή αμφίβολο κάτι το ουσιαστικό. Η πρόταση διατυπώνει ολόκληρη και καθαρή τη σκέψη. Και συνάμα μεγαλώνει με τη συμπύκνωση η εκφραστική της δύναμη. Η περιττολογία και η αοριστολογία δε θα συσκότιζαν μόνο το νόημα· θα κατέστρεφαν και την ένταση της φράσης που είναι μια από τις κύριες, ίσως η κυριότερη αρετή του αποφθέγματος. Αν ο γνήσιος και καίριος λόγος έχει τόσην απήχηση στην ψυχή μας, αν αγκιστρώνεται και δεν ξεκολλάει από τη μνήμη μας, τούτο οφείλεται ασφαλώς στο γεγονός ότι έχει επισημάνει και αποκαλύπτει μιαν αλήθεια με απέραντο βάθος, ένα στοχασμό που όσο και να τον εξερευνήσει κανείς, δε φτάνει ποτέ στην άκρη του. Αλλά και σε ένα άλλο του προσόν, μοναδικό και ανεκτίμητο: ότι έχει επιτύχει τέτοιαν ακρίβεια και αυτάρκεια, και προπάντων τόσην ένταση στη διατύπωση, ώστε δεν σηκώνει την περίφραση (την απόδοσή του με άλλα λόγια), κάποτε και αυτήν ακόμη τη μετάφραση (τη μεταφορά του σε άλλη γλώσσα). Είναι οριστικός και ανεπανάληπτος».

[Παπανούτσος, Ε., 1989, ‘Το Δίκαιο της πυγμής’. Αθήνα: εκδ. Δωδώνη]

 

Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του κειμένου σε 100-120 λέξεις.

                                                                             [25 μονάδες]

Β1. «Η πρόταση διατυπώνει ολόκληρη την καθαρή σκέψη»: Να μετατρέψετε τη φράση σε παθητική σύνταξη και να επισημάνετε την υφολογική διαφορά ανάμεσα στις δύο συντάξεις.

                                                                             [5 μονάδες]

Β2. Πώς αντιλαμβάνεστε τη φράση του συγγραφέα «(Οι αλήθειες) … είναι αποστάγματα της ανθρώπινης σοφίας;».

                                                                             [10 μονάδες]

Β3. Να χρησιμοποιήσετε το ρήμα ‘ακρωτηριάζω’ σε οποιοδήποτε τύπο σε φράσεις μία με μεταφορική και μία με κυριολεκτική χρήση.

                                                                             [5 μονάδες]

Β4. Τι σημαίνουν οι λέξεις ή ονοματικά σύνολα: απειρόκαλλη φράση, πνευματική παρακαταθήκη, αυτάρκεια, οξυδέρκεια, περιττολογία;

                                                                             [5 μονάδες]

Β5. Πώς επιτυγχάνεται η συνοχή μεταξύ των περιόδων της δεύτερης παραγράφου «Ανέκαθεν …… σοφίας;».

                                                                             [5 μονάδες]

Β6. Να βρείτε μέσα στην πρώτη παράγραφο ένα αντώνυμο των παρακάτω λέξεων: χαλαρός, ασάφεια, άστοχος, λακωνισμός, ουσιαστική.

                                                                             [5 μονάδες]

 

Γ. Ο σύγχρονος άνθρωπος παρουσιάζει μια τάση εξοικονόμησης χρόνου. Ποιοι λόγοι καλλιεργούν αυτή την τάση και σε ποιες εκδηλώσεις της καθημερινής ζωής φαίνεται αυτό; Το κείμενό σας πρόκειται να δημοσιευτεί στο περιοδικό του σχολείου σας και γι’ αυτό δεν πρέπει να ξεπερνά τις 500-550 λέξεις.

                                                                             [40 μονάδες]

 

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α. Το δοκίμιο αυτό αναφέρεται στη σημασία του πυκνού και λιτού λόγου. Ο συντάκτης του δοκιμίου στην αρχή ισχυρίζεται πως όλες οι γλώσσες επιδέχονται σαφή και σύντομη διατύπωση των σκέψεων και πως η καλή ή κακή χρήση της γλώσσας εξαρτάται από τον εκάστοτε χρήστη της. Στη συνέχεια αυτός τονίζει πως ανέκαθεν οι μεγάλες αλήθειες εκφράζονταν με λιτό, πυκνό και ξεκάθαρο λόγο, με τα λεγόμενα ‘αποφθέγματα’ που ήταν συνήθως το απόσταγμα της σοφίας του λαού. Στο τέλος ο συντάκτης του δοκιμίου υπογραμμίζει πως ο πυκνός και λιτός λόγος δεν είναι πάντα δυνατός ούτε επιθυμητός και αναφέρει τα θετικά στοιχεία της συντομογραφίας και τα αρνητικά της περιττολογίας.

 

Β1. Παθητική σύνταξη: «Ολόκληρη η καθαρή σκέψη διατυπώνεται από την πρόταση».

Η ενεργητική σύνταξη τονίζει πιο πολύ το συντακτικό υποκείμενο (η πρόταση) που ταυτίζεται με το λογικό, ενώ η παθητική τονίζει πιο πολύ την ενέργεια του λογικού υποκειμένου (από την πρόταση) που εκφράζεται με το ποιητικό αίτιο. Πέρα από αυτό, η ενεργητική σύνταξη καθιστά τον λόγο σαφέστερο, ενώ η παθητική πιο γενικό και αόριστο.

 

Β2. Φράση του συγγραφέα «(Οι αλήθειες) …… είναι αποστάγματα της ανθρώπινης σοφίας» θέλει να πει πως οι αλήθειες που έχουν διατυπωθεί και έχουν αποκτήσει διαχρονική αξία είναι το αποτέλεσμα της εμπειρίας και της σκέψης διάφορων σοφών ανθρώπων· πως όπως, για παράδειγμα, από τα σταφύλια με κάποια επεξεργασία παράγεται το κρασί, ως απόσταγμα, έτσι και από τις εμπειρίες και τα βιώματα κάποιων ανθρώπων προήλθαν με κάποια επεξεργασία οι μεγάλες αλήθειες της ζωής.

 

Β3. Κυριολεκτική χρήση: Οι γιατροί αναγκάστηκαν να ακρωτηριάσουν το πληγωμένο πόδι του ασθενή, για να σώσουν τη ζωή του.

          Μεταφορική χρήση: Η χώρα μας ακρωτηριάστηκε με τη συνθήκη της Λωζάνης.

 

Β4. Σημασία των λέξεων:

απειρόκαλλη φράση = φράση που δε γνωρίζει το κάλλος, φράση που δε γνωρίζει την ομορφιά, η πρόχειρη και άσχημη φράση

πνευματική παρακαταθήκη = η παρακαταθήκη που σχετίζεται με το πνεύμα, το κληροδότημα που έχει πνευματικό χαρακτήρα

αυτάρκεια = η κατάσταση κατά την οποία ένα άτομο αρκείται στον εαυτό του, κατά την οποία δεν έχει ανάγκη από άλλον, η αυτοδυναμία

οξυδέρκεια = η ικανότητα του ανθρώπου να βλέπει και να διακρίνει και τις λεπτομέρειες, η οξεία όραση

Περιττολογία = το να λέει κάποιος περιττά και άχρηστα πράγματα, η φλυαρία.

 

Β5. Η συνοχή μεταξύ των περιόδων της 2ης παραγράφου επιτυγχάνεται με τη διατήρηση του ίδιου υποκειμένου «οι μεγάλες ‘αλήθειες’» [Διατυπώνονται, έχουν, είναι… (είναι)]

 

Β6. Χαλαρός # πυκνός, ασάφεια # σαφήνεια, άστοχος # εύστοχος, λακωνισμός # βραχυλογία, ουσιαστική # ανούσια

 

Γ. ΕΚΘΕΣΗ

ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ

Το θέμα:

1. Έχει επικοινωνιακό πλαίσιο. Ζητά τη γραφή άρθρου για το περιοδικό του σχολείου. Αυτό επιβάλλει: α) τη σύνταξη ενός κατάλληλου τίτλου, β) την αναφορά του ονοματεπώνυμου του συντάκτη και της ιδιότητάς του και γ) του κατάλληλου ύφους για το άρθρο (με βάση τον σκοπό, τον δέκτη κλπ.).

2. Έχει κάποιο διδόμενο: «Ο σύγχρονος άνθρωπος παρουσιάζει μια τάση εξοικονόμησης χρόνου», αλλά αυτό σχετίζεται εν μέρει με το πρώτο ζητούμενο. Βέβαια, διδόμενα θα μπορούσαν να θεωρηθούν και τα εξής: α) ότι κάποιοι λόγοι καλλιεργούν την τάση αυτή, β) ότι κάποιες εκδηλώσεις της καθημερινής ζωής το δείχνουν, γ) ότι το κείμενο πρόκειται να δημοσιευτεί στο περιοδικό του σχολείου και δ) ότι δεν πρέπει να υπερβαίνει τις 500-550 λέξεις, αλλά τα δύο πρώτα ταυτίζονται με τα ζητούμενα, ενώ τα δύο άλλα είναι τελείως τυπικά και εξωτερικά.

3. Τα ζητούμενα είναι δύο. Διατυπώνονται με ερωτήματα που είναι μερικής άγνοιας: α) «Ποιοι λόγοι καλλιεργούν αυτή την τάση;» και β) «σε ποιες εκδηλώσεις της καθημερινής ζωής φαίνεται αυτό;» Οι αποδεικτέες θέσεις δεν είναι προκαθορισμένες.

 

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Πρόλογος

[Όπως είπαμε το διδόμενο δε μας βοηθά πολύ στη σύνταξη του Προλόγου. Τα ερωτήματα που προκύπτουν από αυτό, δηλαδή από πού φαίνεται αυτό και ποιοι λόγοι καλλιεργούν αυτή την τάση, είναι ζητούμενα. Ούτε μπορεί να αρχίσει κανείς από τη σημασία του ελεύθερου χρόνου, γιατί αυτές οι ιδέες μπορούν να αξιοποιηθούν στο κύριο θέμα. Θα μπορούσε κανείς να αρχίσει τον Πρόλογο με τα αίτια ή τους παράγοντες που περιορίζουν τον ελεύθερο χρόνο ή από το αίτιο που μας ώθησε να γράψουμε αυτό το άρθρο ή από το τι γινόταν παλαιότερα…..]

1. Τίτλος: Η τάση του ανθρώπου για εξοικονόμηση ελεύθερου χρόνου…

2. Του μαθητή Χ, της Β΄ τάξης του ………Λυκείου.

3. Πολλοί παράγοντες περιορίζουν τον ελεύθερο χρόνο του ανθρώπου (οι απαιτήσεις της ζωής, οι τάσεις καταναλωτισμού κλπ.)

4. Σήμερα παρουσιάζεται μια έντονη τάση εξοικονόμησης ελεύθερου χρόνου.

5. Ποιοι λόγοι καλλιεργούν την τάση αυτή;

 

Κύριο θέμα

[Το Κύριο θέμα πρέπει να αποτελείται από δυο ευδιάκριτα μέρη: τους λόγους και τις εκδηλώσεις. Στο πρώτο ερώτημα θα μπορούσε κανείς να απαντήσει με επίθετα σε -ικός, π.χ. λόγοι οικονομικοί, κοινωνικοί κλπ.]

 

Ι. Πρώτο ζητούμενο: «Ποιοι λόγοι καλλιεργούν αυτή την τάση (της εξοικονόμησης ελεύθερου χρόνου);».

Α. Λόγοι οικονομικοί:

1. Οι πολλές ανάγκες που απαιτούν πρόσθετο χρόνο για την κάλυψή τους.

2. Η ανάγκη του ανθρώπου να παρακολουθήσει τις ραγδαίες εξελίξεις στο επάγγελμά του, να αποκτήσει τα απαιτούμενα εφόδια.

 

Β. Ψυχολογικοί:

          1. Η ανία και η πλήξη που δημιουργεί η εποχή μας και η ανάγκη για διασκέδαση και ψυχαγωγία

          2. Το άγχος που δημιουργεί η εποχή μας και η ανάγκη για ανάπαυση και ηρεμία.

 

Γ. Κοινωνικοί:

          1. Η αλλοτρίωση και η ανάγκη επικοινωνίας με τους άλλους.

[Σε όλες τις περιπτώσεις δύο άξονες πρέπει να τονιστούν: α) ότι υπάρχει ο λόγος και β) πώς ο ελεύθερος χρόνος θα λειτουργήσει για την αντιμετώπισή του].

 

ΙΙ. Δεύτερο ζητούμενο: «Σε ποιες εκδηλώσεις της καθημερινής ζωής φαίνεται αυτό;»

Α. Στη χρήση της γλώσσας (αρκτικόλεξα, περίληψη, συνθηματικός λόγος κλπ.).

Β. Στα έτοιμα φαγητά (φαστ φουντ κλπ.).

Γ. Στα μέσα συγκοινωίας (δίκυκλα, αεροπλάνα αντί για αυτοκίνητα, πλοία κλπ.).

Δ. Στις οικιακές ασχολίες (χρήση αυτόματων μηχανών κλπ.).

[Ουσιαστικά εδώ οι παράγραφοι θα αναπτυχθούν με τον τρόπο των παραδειγμάτων. Θα έχουμε δηλαδή στοιχεία που δείχνουν αυτή την τάση του ανθρώπου].

 

Επίλογος

1. Γενίκευση: Διάφοροι λόγοι – Ποικίλες εκδηλώσεις ……

2. Προέκταση: Σημασία δεν έχει η εξασφάλιση ελεύθερου χρόνου, αλλά η αξιοποίησή του……..

 

 

 

 


Έκθεση

Συγγραφέας: Δρ. Φιλολογίας Αθανάσιος Φραγκούλης   http://athanasiosfragkoulis.blogspot.gr
Προγραμματισμός και σχεδιασμός web: Ανδρέας Τάσσος

  • Εάν η εφαρμογή δεν ανταποκρίνεται ή βγάλει μήνυμα λάθους πατήστε το πλήκτρο F5 ( ανανέωση ).
  • Για να εκμεταλλευτείτε όλη την οθόνη και να μπείτε σε κατάσταση πλήρους οθόνης (ή για να βγείτε) πατήστε το πλήκτρο F11.
  • Μπορείτε να μεγαλώσετε ( ζουμ ) την εφαρμογή με "ctrl και +" και να τη μικρύνετε με "ctrl και -"

Ιστοσελίδα: www.lexigram.gr | e-mail: info@lexigram.gr | τηλέφωνα: +30 210 6458183

© 1998 - 2012 LexiGram



Σειριακός :


Είστε ο χρήστης :

Στη δοκιμαστική έκδοση βλέπετε μόνο την πρώτη "Οθόνη" του κάθε κεφαλαίου. Στην πλήρη έκδοση βλέπετε όλη την ύλη

Την πλήρη έκδοση την αγοράζετε πατώντας εδώ.