Λίγα λόγια για το βιβλίο
 Μέρος Πρώτο
Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ
ΙΙ. ΣΤΑΔΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ
ΙΙΙ. ΜΟΡΦΕΣ ΘΕΜΑΤΩΝ
ΙV. ΤΑ ΜΕΡΗ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ
V. ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ
VΙ. ΜΕΤΑ ΤΗ ΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ
VΙI. ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΕΙΔΗ
 Μέρος Δεύτερο
Α. ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ
Β. ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΔΟΜΗΣ
Γ. ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ
Δ. ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΛΕΞΙΛΟΓΙΚΕΣ
Ε. ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΥΦΟΛΟΓΙΚΕΣ
ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΔΟΚΙΜΑΣΙΑΣ
 Α' Λυκείου
Α. Αξίες
Β. Γλώσσα
Γ. Γλωσσομάθεια
Δ. Διάλογος
Ε. Αναλφαβητισμός
ΣΤ. Ενδυμασία - Μόδα
Ζ1. Το χάσμα των γενεών
Ζ2. Η ευθύνη των νέων για το μέλλον
Η. Ιδανικά - Πρότυπα
Θ. Σεβασμός
Ι. Ελεύθερος χρόνος - ψυχαγωγία
Α. Τουρισμός
ΙΒ. Φανατισμός
 Β' Λυκείου
Α. Λακωνικότητα
Β. Οικογένεια
Γ. Τεχνολογία και τεχνική
Δ. Μέσα μαζικής επικοινωνίας και ενημέρωσης
Ε. Τύπος
ΣΤ. Τηλεόραση
Ζ. Διαφήμιση
Η. Βιβλίο
Θ. Ρατσισμός - Κοινωνικός αποκλεισμός
Ι. Μετανάστευση
ΙΑ. Αθλητισμός
ΙΒ. Εργασία - Επάγγελμα
ΙΓ. Τηλεργασία
ΙΔ. Εξειδίκευση
ΙΕ. Ανεργία
ΙΣΤ. Τέχνη
ΙΖ. Κριτική
ΙΗ. Αμφισβήτηση
ΙΘ. Παγκοσμιοποίηση
 Γ' Λυκείου
Α. Δικαιώματα και υποχρεώσεις
Β. Πολιτισμός
Γ. Αγωγή - Παιδεία - Εκπαίδευση
Δ. Η Ευρωπαϊκή διάσταση στην εκπαίδευση
Ε. Επιστήμη και γνώση
ΣΤ. Βιοτεχνολογία - Βιοηθική
Ζ. Πνευματικός άνθρωπος
Η. Οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές
Θ. Ανθρωπισμός
Ι. Περιβάλλον
ΙΑ. Καταναλωτισμός
ΙΒ. Παράδοση
ΙΓ. Δημοκρατία
ΙΔ. Βία
ΙΕ. Ελλάδα και Ευρώπη
ΙΣΤ. Τροχαία ατυχήματα
ΙΖ. Αλλοτρίωση

Ζ. Το χάσμα των γενεών

Ι. Ορισμός της έννοιας και άλλων συναφών εννοιών

ΙΙ. Τα χαρακτηριστικά των νέων και των μεγάλων

ΙΙΙ. Η εκδήλωση του χάσματος των γενεών

ΙV. Τα αίτια του χάσματος των γενεών

V. Οι συνέπειες του χάσματος των γενεών

          Α. Για το άτομο

          Β. Για την κοινωνία

VI. Τρόποι αντιμετώπισης του χάσματος των γενεών

 

Ι. Ορισμός της έννοιας και άλλων συναφών εννοιών

 

Ο όρος ‘χάσμα γενεών’ είναι μετάφραση του αντίστοιχου αγγλικού όρου ‘generation gap’. Ο όρος υποδηλώνει τη φυσιολογική διάσταση ανάμεσα στις γενιές των ανθρώπων, τις μεγάλες διαφορές που υπάρχουν ανάμεσα σε δυο επάλληλες γενιές, διαφορές σχετικές με την αντίληψη για τον κόσμο και το νόημα της ζωής, το κύρος των αξιών και των θεσμών, τους τρόπους της καθημερινής συμπεριφοράς κλπ. Υποδηλώνει το ψυχολογικό και κοινωνικό πρόβλημα της διαφοράς αντιλήψεων και νοοτροπίας που υφίσταται ανάμεσα στους νέους και τους ηλικιωμένους και δημιουργείται με την πάροδο του χρόνου.

 

«Μόλις αρχίσουμε να εξετάζουμε την αντίληψη για την ύπαρξη του χάσματος γενεών ανακαλύπτουμε πως είναι δύσκολο να τη συλλάβουμε. Τι εννοούμε όταν λέμε χάσμα γενεών; Την πλατιά αποξένωση ανάμεσα στα παιδιά και τους γονείς; Τη διαφορά απόψεων στις πολιτικές τους πεποιθήσεις; Τη διαφορετική νοοτροπία, την αναζήτηση της χαράς με τη μεγαλύτερη σεξουαλική ελευθερία ή με τη χρησιμοποίηση τη μαριχουάνας; Ή μήπως εννοούμε ότι οι ηλικιωμένοι και οι νέοι πιστεύουν στην ύπαρξη σημαντικής διαφοράς μεταξύ τους, ανεξάρτητα από το αν αυτό πραγματικά συμβαίνει;».

[Άντελσον, Τ., ‘Πού είναι το χάσμα των γενεών;’. Στο Δ. Δρακόπουλος και Χ. Κ.Ρώμας, 1993, Η έκθεση του υποψηφίου (σελ. 239-240). Αθήνα: Σαββάλας].

 

Το φαινόμενο του χάσματος των γενεών είναι διαχρονικό και είχε εκδηλωθεί με πολλούς τρόπους και στο παρελθόν. Έτσι, ο Πλάτων θίγει το ζήτημα αυτό στις ‘Επιστολές’ του, ο Αριστοτέλης στη ‘Ρητορική’ του και ο Αριστοφάνης στις ‘Νεφέλες’ του.

 

Νεότητα: Η νεότητα είναι μια σύνθετη έννοια με βιολογικό και ψυχοπνευματικό περιεχόμενο.

Νεανική ηλικία: Νεανική ηλικία είναι η βιολογική διάσταση της νεότητας.

Νεολαία: Νεολαία είναι η κοινωνική διάσταση των νέων. Ο όρος θεωρεί τους νέους αυτοτελή κοινωνική ομάδα με τον δικό της λόγο, τα δικά της αιτήματα και τους δικούς της στόχους. Ο κοινωνικός ρόλος των νέων εμφανίστηκε μεταπολεμικά και αναβαθμίστηκε στις λεγόμενες «δυτικές κοινωνίες» εξαιτίας:

·   Της ανόδου του βιοτικού επιπέδου·

·   Του εκδημοκρατισμού των κοινωνιών·

·   Τη γενίκευση της παιδείας·

·   Την κατοχύρωση των βασικών δικαιωμάτων των παιδιών και των νέων.

Αυτά οδήγησαν σε μια πιο δυναμική, ενεργητική και διεκδικητική έκφρασή τους. Ο όρος «νεολαία»:

 

 

1.     Έχει βιολογικό και ψυχοπνευματικό περιεχόμενο.

2.     Είναι μια κρίσιμη και αποφασιστική περίοδος για τη διαμόρφωση της προσωπικότητας του ατόμου αλλά και για το μέλλον της κοινωνίας (οι νέοι είναι η ελπίδα του ‘αύριο’)

3.     Είναι η μετάβαση από την παιδική-εφηβική ηλικία στην ενηλικίωση.

4.     Είναι ο προθάλαμος της ένταξης του νέου στην κοινωνία.

 

 

ΙΙ. Τα χαρακτηριστικά των νέων και των μεγάλων

 

Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη (Ρητορική 1389 α 3-β 18): οι νέοι είναι επιθυμητικοί, ευμετάβολοι, αψίκοροι (ανάβουν εύκολα), θυμικοί (= συναισθηματικοί), οξύθυμοι, φιλότιμοι, φιλόνικοι, αφιλοχρήματοι, όχι κακοήθεις, ευήθεις (= απλοϊκοί, αφελείς), διάθερμοι (= ορμητικοί), εύπιστοι, ευέλπιδες (= αισιόδοξοι), ευεξαπάτητοι, ανδρειότεροι, θυμώδεις, αισχυντηλοί (= ντροπαλοί), μεγαλόψυχοι, άπειροι, φιλόφιλοι, φιλέταιροι, άγαν (= υπερβολικοί), δοκησίσοφοι (= θαρρούν πως τα ξέρουν όλα), υβριστές (= αλαζόνες), ελεητικοί, άκακοι, φιλογέλωτες, ευτράπελοι (= αστείοι).

Γενικά, τα γνωρίσματα της νεότητας είναι:

·        Η κριτική

·        Η δημιουργική σκέψη

·        Η πνευματική εγρήγορση

·        Το νεωτεριστικό πνεύμα

·        Η δίψα για ζωή

·        Ο ενθουσιασμός και, γενικότερα, το έντονο συναίσθημα

·        Η επαναστατικότητα

·        Η διάθεση για ηρωισμούς

·        Η αστάθεια

·        Η αγνότητα

·        Ο ιδεαλισμός

·        Η πίστη σε αξίες και ιδανικά

·        Η αισιοδοξία

·        Η ευαισθησία στην κοινωνική αδικία

·        Ο παρορμητισμός

·        Η απειρία

·        Η έλλειψη ρεαλισμού

·        Η επιπολαιότητα

·        Η ευπιστία κ.ά.

Από την άλλη πλευρά οι μεγάλοι είναι: κακοήθεις (= βλέπουν στο καθετί το κακό), καχύποπτοι, άπιστοι, μετριοπαθείς, μικρόψυχοι, ανελεύθεροι, δειλοί, προφοβητικοί (= φοβούνται από πριν), κατεψυγμένοι (= ψυχροί), φιλόζωοι (= αγαπούν τη ζωή), φίλαυτοι, συμφεροντολόγοι, αναίσχυντοι, δυσέλπιδες (= απαισιόδοξοι), αδόλεσχοι (= φλύαροι), ουκ επιθυμητικοί, πρακτικοί κατά τας επιθυμίας, αλλά  και κατά το κέρδος (= επιζητούν το κέρδος, κοιτούν το όφελός τους), σωφρονικοί, λογιστικοί (= λειτουργoύν με τη λογική), ελεητικοί, οδυρτικοί, ουκ ευτράπελοι (= όχι αστείοι), ου φιλόγελοι(= δεν αγαπούν το γέλιο). Γενικά, οι νέοι κινούνται από το συναίσθημα, ενώ οι μεγάλοι από τη λογική. Οι νέοι στερούνται πείρας, ενώ οι μεγάλη διαθέτουν πολλές εμπειρίες και πλούσια πείρα.

Άλλα από τα χαρακτηριστικά αυτά είναι προτερήματα, άλλα ελαττώματα και άλλα μπορεί να είναι και προτερήματα και ελαττώματα, ανάλογα με τον τρόπο που εκδηλώνονται.

 

 

ΙΙΙ. Η εκδήλωση του χάσματος των γενεών

 

Το χάσμα των γενεών θεωρείται πως εκδηλώνεται:

·        Με την επαναστατικότητα των νέων·

 

«Είναι φανερό πως η επαναστατικότητα των νέων δημιουργείται όχι από βιολογικά και φυσικά αίτια, αλλά από αίτια ψυχολογικά και κοινωνικά. Το πρόβλημα δημιουργείται από λάθη που κάνουν οι μεγάλοι, είτε αυτοί είναι γονείς είτε εκπαιδευτικοί. Οι μεγάλοι δεν τα ξέρουν όλα και, όπως φαίνεται δεν ξέρουν την εφηβική ψυχή, κι ας πέρασαν και οι ίδιοι από την εφηβεία. Ο έφηβος νιώθει άγχος, κατωτερότητα και ανασφάλεια μέσα στον κόσμο των μεγάλων, μπροστά στο πρόβλημα της ζωής. Νιώθει σαν ένα ανθρώπινο πλάσμα που αγωνίζεται για την ολοκλήρωση, για την είσοδό του στον κόσμο των ενηλίκων και την αποδοχή του από τον κόσμο αυτόν, χωρίς να είναι σίγουρο ότι θα καταφέρει το ζωτικό αυτό σκοπό του. Η αγωνία του είναι πολλές φορές μεγάλη. Δε μιλά όμως γι’ αυτή. Δεν την εξομολογείται στο στενό του περιβάλλον....».

[Γκίκας, Σ., ‘Η επανάσταση των νέων’. Στο Δ. Δρακόπουλος και Χρ. Ρώμας, Η έκθεση του υποψηφίου, 1993 (σ. 241-243). Αθήνα: Σαββάλας]

 

·        Με την έλλειψη επικοινωνίας και συνεννόησης μεταξύ των νέων και των ώριμων·

·        Με αμοιβαία επίκριση και έλλειψη σεβασμού:

Στο σχολείο: οι μαθητές απορρίπτουν τους δασκάλους τους και τη γνώση που προσφέρουν.

Στην οικογένεια: τα παιδιά εγκαταλείπουν την οικογενειακή εστία και αποδυναμώνουν έτσι τον θεσμό της οικογένειας.

Στη κοινωνία: οι νέοι εξεγείρονται εναντίον της πολιτείας και αμφισβητούν τις αξίες της κοινωνίας και τους θεσμούς της.

 

«Η επαναστατικότητα των νέων δεν οφείλεται μόνο στην ηθική και ψυχολογική πίεση που ασκούν επάνω τους οι μεγαλύτεροι στην ηλικία, αλλά και σε άλλους παράγοντες. Ανάμεσα στους νέους και τους ενήλικες υπάρχει καταρχήν μια απόσταση, απόσταση αξιολογική. Ο ενήλικας παρουσιάζεται σαν πιο ώριμος, πιο συγκρατημένος, οικονομικά αυτάρκης, επαγγελματικά εξασφαλισμένος, ανεξάρτητος στις ενέργειές του, κάτοχος γνώσεων και ικανοτήτων, ελεύθερος και ικανός να πραγματοποιεί τις φιλοδοξίες του, με κύρος και αναγνώριση στην κοινωνία. Αντίθετα ο έφηβος είναι ο εξαρτημένος άνθρωπος, ο ανώριμος, ο εκπαιδευόμενος και χειραγωγούμενος από τους μεγαλύτερους στην ηλικία, ο άνθρωπος χωρίς κοινωνική αναγνώριση και υπόσταση, χωρίς πνευματική και οικονομική αυτάρκεια».

[Γκίκας, Σ., ‘Η επανάσταση των νέων’. Στο Δ. Δρακόπουλος και Χρ. Ρώμας, Η έκθεση του υποψηφίου, 1993 (σ. 241-242).Αθήνα: Σαββάλας].

 

Μια έρευνα ανάμεσα σε περισσότερους από 500 μαθητές τριών κολεγίων της Νότιας Καλιφόρνιας έδειξε πως δεν υπάρχει χάσμα γενεών, ότι οι νέοι:

·   διατηρούν φιλικούς δεσμούς με τους γονείς τους (80 %)·

·   αισθάνονται πολύ συνδεδεμένοι με τους γονείς τους (70 %)·

·   πιστεύουν πως πρέπει να υπάρχει επικοινωνία με τους γονείς (81%)·

·   νιώθουν πως οι γονείς τους τους καταλαβαίνουν σχεδόν πάντα (78%)

Λίμπελ: «Βρήκαμε πως υπήρχε πολύ λιγότερος καταναγκασμός εκ μέρους των γονέων και πολύ λιγότερη επανάσταση εκ μέρους των παιδιών από ό,τι φαντάζεται ο κόσμος».

 

 

ΙV. Τα αίτια του χάσματος των γενεών

 

Το ‘χάσμα των γενεών’ έχει πολλά και ποικίλα αίτια. Γενικά, τα αίτια του ‘χάσματος των γενεών’ εντοπίζονται στις βιολογικές και ψυχοπνευματικές διαφορές μεταξύ των δύο γενεών:

1. Βιολογικές διαφορές: αυτές οφείλονται στη διαφορά ηλικίας. Οι νέοι διαθέτουν σωματική δύναμη και ρώμη, αντοχή κλπ. που δε διαθέτουν οι μεγάλοι. Οι διαφορές αυτές τους κάνουν αν αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες και δράση που φοβίζουν τους μεγάλους.

2. Πνευματικές διαφορές: αυτές οφείλονται στη διαφορετική αγωγή που πήραν οι εκπρόσωποι των δύο γενεών. Οι μεγάλοι έζησαν σε ένα αυταρχικό περιβάλλον, ενώ οι νέοι έζησαν σε ένα περιβάλλον πιο δημοκρατικό και πιο φιλελεύθερο. Η διαφορετική παιδεία που έλαβαν συντέλεσε ώστε οι δυο γενιές να διαμορφώσουν διαφορετική βιοθεωρία και κοσμοθεωρία. Οι διαφορές αυτές κάνουν τους νέους πιο προοδευτικούς και πιο νεωτεριστές και τους μεγάλους πιο συντηρητικούς και πιο σκεπτικιστές.

3. Ηθικές διαφορές: Οι νέοι και οι ώριμοι εκπροσωπούν διαφορετικές εποχές. Κάθε εποχή έχει τη δική της προσωπικότητα και τη δική της ηθική. Έτσι, είναι επόμενο οι δυο γενιές να έχουν διαφορετικές αρχές και διαφορετικές ηθικές αξίες.

 

Σε αυτά είναι δυνατό να συμπεριληφθούν:

·        Η αίσθηση των νέων πως όλα ανήκουν στους μεγάλους·

·        Η ανάγκη των νέων για ανεξαρτησία και αποδέσμευση από το παρελθόν και για ανανέωση των πάντων – η ανάγκη για προσωπική συμβολή και αυτοεπιβεβαίωση·

·        Η αδυναμία των νέων να αναπτύξουν διάλογο με το παρελθόν και να επικοινωνήσουν με τις πολιτιστικές του αξίες·

·        Η ανικανότητα των μεγάλων να βιώσουν και να εκπροσωπήσουν σωστά τις αξίες του παρελθόντος·

·        Η αλλαγή των κοινωνικών ρόλων που καθιστά ελάχιστα αποδεκτή την αντίληψη πως οι μεγάλοι είναι φορείς της ιστορικής εμπειρίας·

·        Η άνοδος του πνευματικού επιπέδου των νεότερων γενεών που κάνει τους νέους να αμφισβητούν την αυθεντία της πείρας και να μην αποδέχονται τη γεροντική σοφία ως πολιτιστικό στοιχείο της κοινωνίας·

·        Η διαφοροποίηση των ενδιαφερόντων ανάμεσα στις δυο γενιές·

·        Η μεταβατικότητα της εποχής μας και ταχύτατες αλλαγές που συμβαίνουν.

 

 

«Η τελευταία αυτή παρατήρηση μας οδηγεί στο δεύτερο αίτιο. Είναι γνωστό πως οι καιροί μας αποτελούν μιαν εποχή μεταβατική. Παλιές αξίες δοκιμασμένες μέσα στο διάβα των αιώνων φαίνονται να κλονίζονται. Η αδυναμία φυσικά δε βρίσκεται στις αξίες καθ’ αυτές, που είναι ασάλευτες και υπερχρονικές: βαραίνουν τους φορείς τους, συγκεκριμένα τους ανθρώπους της ώριμης ηλικίας, οι οποίοι δε στάθηκαν ικανοί για μια σωστή και τίμια εκπροσώπηση και βίωσή τους. Γι’ αυτό, αν οι νέοι περιφρονούν στο σημείο τούτο τους ώριμους και τους θεωρούν υποκριτές και ανακόλουθους, δεν έχουν άδικο. Αυτή είναι η ευθύνη της παλιάς γενιάς».

[Νικολαΐδης, Ι.Α., Ο άνθρωπος και ο χρόνος’. Στο Θεμέλιο στην Έκθεση Ιδεών, 1989, τ. 3ος (σελ. 21). Θεσσαλονίκη: Μπαχαράκης, Μ.Ι.].

 

«Υπάρχει όμως και η ευθύνη της νέας γενιάς. Καταρχήν δεν αρνείται κανένας τις αρετές της και προπαντός τον ενθουσιασμό και την ειλικρίνειά της. Ας δούμε όμως από πιο κοντά τα πράγματα. Αμφισβητούν οι νέοι σήμερα τους θεσμούς, το ‘κατεστημένο’. Υπάρχει ωστόσο κι η ένσταση.: Τι κάνουν οι ίδιοι για να αναπληρώσουν τις αδυναμίες τους; Ενώ εκείνο που πρωταρχικά χρειάζεται είναι να στρωθούν στη μελέτη και να μορφωθούν σοβαρά και υπεύθυνα, για να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις της αλλαγής, τρέπονται σε μια εύκολη κριτική, πλειοδοτούν στην ανεύθυνη συνθηματολογία, επιδιώκουν την ευχάριστη και άνετη ζωή και αγωνίζονται για τη μη εντατικοποίηση των σπουδών τους. Οι κοινωνίες εντούτοις αλλάζουν μόνο με σκληρή δουλειά και όχι με ανεδαφική άρνηση και ‘γλυκιά ζωή’»

[Νικολαΐδης, Ι.Α., ‘ Ο άνθρωπος και ο χρόνος’. Στο Θεμέλιο στην Έκθεση Ιδεών, 1989, τ. 3ος (σελ. 22). Θεσσαλονίκη: Ι.Μ. Μπαχαράκης].

 

«Ειδικά η εποχή μας, με τις ταχύτατες κοινωνικές μεταβολές που τη χαρακτηρίζουν, εμφανίζει το πρόβλημα αυτό σε μεγάλες διαστάσεις. Μερικά βασικά γνωρίσματα της, τα οποία βρίσκονται σε διαρκή εξέλιξη και τη διαφοροποιούν από τις προγενέστερες εποχές, είναι η παράταση του χρόνου σπουδών με τη συνακόλουθη οικονομική εξάρτηση των νέων, η πλατύτερη επικοινωνία μεταξύ των δύο φύλων, η επικοινωνία ανάμεσα στους διάφορους λαούς, η οικονομική εκμετάλλευση των νέων από την παραγωγή με τη διαφήμιση και η απόλαυση αγαθών χωρίς να προηγηθεί δημιουργική προσπάθεια για την απόκτησή τους. Τα γνωρίσματα αυτά της σύγχρονης εποχής σε συνδυασμό με την εμμονή των προγενεστέρων σε μια στείρα παράδοση, την πολεμική τους εμπειρία και τις δυσχέρειες κάθε είδους που συνεπάγεται αυτή, καθώς και το χαμηλό συνήθως πνευματικό επίπεδό τους έκαναν το χάσμα ακόμα μεγαλύτερο. Ιδιαίτερα η μορφωτική διαφορά που υπάρχει μεταξύ των γενεών της εποχής μας, στις μη ανεπτυγμένες χώρες κυρίως, είναι ένα βασικό αίτιο της έξαρσης του χάσματος μεταξύ τους».

[Κερκινέογλου, Α., Εγκυκλοπαίδεια εκθέσεως ιδεών].

         

         «Στην εξέλιξη των κοινωνιών υπάρχουν κάποιες στιγμές που το χάσμα γενεών επιδρά καταλυτικά στην ανάπτυξή τους. Είναι οι περίοδοι κατά τις οποίες η ραγδαία ανάπτυξη της επιστημονικής γνώσης και των τεχνολογικών της εφαρμογών ξεπερνά την ικανότητα προσαρμογής της κοινωνίας στα δεδομένα. Με τη συντελούμενη ψηφιακή επανάσταση συμβαίνει ακριβώς αυτό. Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία εν πολλοίς αδυνατούν, αδυνατούμε, να παρακολουθήσουμε από κοντά τις τεχνολογικές εξελίξεις. Αν συνυπολογιστεί πως όσοι δεν έμαθαν ως νέοι τη νέα γλώσσα είναι η γενιά που λαμβάνει αποφάσεις μπορεί να κατανοήσει κανείς το χάσμα που διακινδυνεύουμε να δούμε ανάμεσα στις δυνατότητες που δημιουργούνται για την εξεύρεση λύσεων και τη δυσχέρεια κατανόησης και υιοθέτησής τους».

[Κανταρτζής, Θ., ‘Η εισαγωγή των νέων Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών προϋποθέτει .... Εκπαίδευση όσων λαμβάνουν αποφάσεις’, εφημ. «Ελεύθερος Τύπος», 26-2-2008].

 

 

V. Οι συνέπειες του χάσματος των γενεών

 

Το ‘χάσμα των γενεών’ μπορεί να έχει αρνητικές συνέπειες τόσο για το άτομο όσο και για την κοινωνία:

Α. Για το άτομο:

·        Η σύγκρουση των δύο γενεών βλάπτει και τις δύο δυνάμεις που συγκρούονται·

·        Η διάσταση καθιστά δύσκολη την επικοινωνία μεταξύ των νέων και των μεγάλων και την ομαλή κοινωνικοποίηση των νέων·

·        Η απομάκρυνση των νέων από τους μεγάλους τους στερεί τη δυνατότητα να αξιοποιήσουν την πολύτιμη πείρα τους και τη λογική την οποία αυτοί διαθέτουν, ενώ από την άλλη πλευρά στερεί από τους μεγάλους τη δυνατότητα να αξιοποιήσουν τον ενθουσιασμό και το συναίσθημα των νέων, που είναι σημαντικός παράγοντας ηρωισμού και δημιουργίας·

·        Η έλλειψη σεβασμού από την πλευρά των νέων προς τους μεγάλους δημιουργεί σε αυτούς πικρία και απογοήτευση και δημιουργεί την αίσθηση πως οι νέοι είναι αχάριστοι και αγνώμονες.

 

Το ‘χάσμα των γενεών’ περιορίζει τη δυνατότητα συνεργασίας και διαλόγου ανάμεσά τους και εμποδίζει την πρόοδο και την ανάπτυξη. «Οι ιδεολογικές ακροβασίες των νέων είναι από πολλές απόψεις ωφέλιμες και ελπιδοφόρες: α) από τη δική τους πλευρά είναι έκφραση ζωτικότητας, πνευματικής και ψυχικής υγείας, υπόσχεση ότι θέλουν και μπορούν να γίνουν άνθρωποι χρήσιμοι, βεβαίωση ότι κατέχονται από άδολο ιδεαλισμό και οραματισμούς δημιουργικούς. β) Για την πλευρά της ώριμης γενιάς η αντίρρηση προσφέρει ευκαιρία για αυτοκριτική, μελέτη σοβαρή των αμαρτημάτων και βελτίωση. Στο κάτω κάτω, αν κάποια πλευρά οφείλει κατανόηση, αυτή είναι η ώριμη. Όσο για το καλό που θα προκύψει, θα είναι κοινό, συναίρεση του ιδεαλισμού και της πείρας, της θεωρίας και της πράξης».

[Βώρος, Φ.Κ., Δοκίμια για την παιδεία, 1977 (σ. 123-124). Αθήνα: ο συγγραφέας]

 

Β. Για την κοινωνία:

·     Η σύγκρουση μεταξύ των νέων και των μεγάλων δεν της παρέχει τη δυνατότητα να αξιοποιήσει τον δυναμισμό των δυο αυτών γενεών·

·     Η αντίθεση μεταξύ των δύο γενεών δημιουργεί ρήγματα στον ιστό της κοινωνίας και δημιουργεί προβλήματα στη συνοχή της.

 

 

VI. Τρόποι αντιμετώπισης του χάσματος των γενεών

 

Το ‘χάσμα των γενεών’ δεν είναι ασθένεια. Είναι μια φυσιολογική κατάσταση και κανείς δεν μπορεί ούτε και θέλει να το εξαλείψει. Επειδή, όμως, όταν λάβει μεγάλες διαστάσεις, μπορεί να βλάψει και το άτομο και την κοινωνία, καλό είναι να λαμβάνονται μέτρα, ώστε να κρατιέται σε κανονικά πλαίσια και να αποφεύγει τις υπερβολές. Έτσι, επιβάλλεται:

1. Να ενημερωθούν οι νεότεροι για την ως τώρα προσφορά των μεγάλων, για όσα μπορούν ακόμη να δώσουν, να συνειδητοποιήσουν ότι θα γεράσουν και αυτοί.

2. Να γίνει συνείδηση πως κάθε ηλικιωμένος δεν είναι απόμαχος της ζωής, αλλά ενεργό μέλος της ζωής και της κοινωνίας και έτσι να αντιμετωπίζεται· ότι δεν είναι ‘άτομο προβληματικό’ που δεν μπορεί να προσφέρει πια τίποτε.

«Το κράτος θα μπορούσε να δώσει τη δυνατότητα στους ηλικιωμένους να βοηθήσουν ανιδιοτελώς σε έργα κοινωνικής δραστηριότητας με τη δωρεάν συμμετοχή τους σε κοινωνικά προγράμματα, με τη δημιουργία ‘ενός σώματος κοινωνικών εθελοντών’. Θα μπορούσε να δημιουργηθεί ένας ειδικός φορέας που θα φρόντιζε να αξιοποιεί (και μάλιστα ανέξοδα για το Δημόσιο) σε χίλιες δυο ανάγκες αυτό το τεράστιο δυναμικό που παραγκωνίζεται κάθε χρόνο».

[Εφημ. «Το Βήμα», 16-7-1995]

3. Να ληφθεί από την Πολιτεία μια ολοκληρωμένη δέσμη μέτρων που θα αντιμετωπίζει δραστικά το συνολικό πρόβλημα του ‘κοινωνικού αποκλεισμού’ των ηλικιωμένων, που δεν ταυτίζεται με τη στενά οικονομικίστικη αντίληψη της ‘φτώχειας’.

4. Να αναπτυχθεί ένας γόνιμος διάλογος ανάμεσα στις δυο γενιές και να οργανωθούν προγράμματα ‘διά βίου εκπαίδευσης’ για τους μεγάλους.

 

«Η θεραπεία θα επιτευχθεί όταν νέοι και ώριμοι ριχτούν σε έναν ειλικρινή αγώνα για πνευματική ανύψωση, για άνοδο της ποιότητας ζωής σ’ όλους τους τομείς. Ο κοινός αγώνας θα φέρει στο τέλος το αμοιβαίο πλησίασμα των ηλικιών και έτσι θα μετριαστεί η απόσταση –το χάσμα– που υπάρχει σήμερα ανάμεσά τους»

[Νικολαΐδης, Ι.Α., ‘Ο άνθρωπος και ο χρόνος’. Στο Θεμέλιο στην Έκθεση Ιδεών, 1989, τ. 3ος (σελ. 22). Θεσσαλονίκη: Μ.Ι. Μπαχαράκης].

 

5. Να καθιερωθεί η «διά βίου παιδεία» που θα φέρει τους μεγάλους με ομαλό τρόπο κοντά στις ανησυχίες, τις αξίες και τις αρχές που ρυθμίζουν τη ζωή των νέων και θα τους βοηθήσει να τους καταλάβουν.

 

«Φοβούμαι πως οι κατήγοροι και οι συνήγοροι των νέων αντικρίζουν με πολλή ευκολία το πρόβλημα και κατορθώνουν να απαλλαγούν απ’ αυτό χωρίς κόπο. Και πρώτα πρώτα το σχήμα νέος-ώριμος είναι παραπλανητικό. Φτάνει μονάχα η αγάπη προς τα παιδιά, για να τα πείσει πως κάποτε μας αδικούν. Πως δεν ωφελεί να παίρνουν πάντα τη θέση του κατηγόρου, έτοιμοι να κεραυνώσουν τους αμαρτωλούς, γιατί μια τέτοια στάση μαρτυρεί πολύ εγωισμό, κάποτε αδικαιολόγητο. Πιστεύουν πως εκείνοι είναι καλύτεροι από μας· αυτό πιστεύουμε κι εμείς».

[Ανδρόνικος, Μ. Στο Α.Κ. Κιτσάκης, (χ.χ), Τα δοκίμια του Λυκείου (σ. 145). Αθήνα: ο συγγραφέας].

 

6. Να συνειδητοποιηθεί πως ούτε το συναίσθημα ούτε η λογική από μόνα τους μπορούν να πετύχουν το καλύτερο. Μόνο ο συνδυασμός αυτών των δύο παραγόντων προόδου που φορείς τους είναι οι δυο γενιές μπορούν να το πετύχουν.

 

          Τις παραμονές του Πελοποννησιακού Πολέμου στην Εκκλησία του δήμου στην Αθήνα συγκρούστηκαν η νεότητα που αντιπροσωπευόταν από τον Αλκιβιάδη και η ώριμη ηλικία που αντιπροσωπευόταν από τον Νικία. Ο πρώτος προσπαθούσε να πείσει τους Αθηναίους να κάνουν τη σικελική εκστρατεία, ενώ ο δεύτερος προσπαθούσε να τους αποτρέψει. Ο Νικίας μάλιστα κατηγορούσε τον Αλκιβιάδη για την επιπολαιότητά του και τη φιλοδοξία του και έλεγε στους Αθηναίους να μην εμπιστευθούν σε έναν τόσο νέο μια τόσο σπουδαία υπόθεση. Ο Αλκιβιάδης, υπερασπιζόμενος τη νεότητα, είπε πως το μεγαλείο της Αθήνας δεν το δημιούργησαν ούτε οι νέοι ούτε οι μεγάλοι, αλλά η συνεργασία τους· ότι ο ενθουσιασμός της νεότητας και η λογική των μεγάλων σε συνδυασμό μπορεί να κάνει θαύματα.

 

«Αναφορικά με τις σχέσεις των εφήβων με τους γονείς τους, τόσο από ξένες όσο και από ελληνικές έρευνες διαπιστώνεται ότι οι μισοί περίπου έφηβοι έχουν προβλήματα με τους γονείς τους. Προσδοκούν από αυτούς κατανόηση, φιλική διάθεση, περισσότερη ελευθερία (χειραφέτηση) και συζήτηση μαζί τους των προβλημάτων που τους απασχολούν. Οι γονείς είναι σκόπιμο να ανταποκριθούν σε αυτές τις προσδοκίες των εφήβων μέσα σε λογικά πλαίσια, ώστε να αποφευχθούν οι συγκρούσεις που πολλές φορές δημιουργούν. Αλλά και οι νέοι χρειάζεται να συνειδητοποιήσουν ότι η σταδιακή αποδέσμευση και παροχή ελευθερίας και ανάληψης πρωτοβουλιών δεν μπορεί παρά να συνοδεύονται από ανταπόκριση στις ανάλογες υποχρεώσεις. Η ελευθερία συνεπάγεται και υπευθυνότητα».

 

«Οι μισοί σχεδόν έφηβοι, σύμφωνα με τις έρευνες, έχουν επίσης προβλήματα με τους εκπαιδευτικούς. Οι έφηβοι προσδοκούν κυρίως από τους εκπαιδευτικούς τους κατανόηση, φιλική διάθεση, περισσότερη ελευθερία, συζήτηση μαζί τους των προβλημάτων που τους απασχολούν. Θέλουν ακόμη να μην είναι πολύ αυστηροί, να κατέχουν την ύλη και τη μέθοδο καλής διδασκαλίας και γενικά να διαθέτουν ψυχολογικές και παιδαγωγικές γνώσεις και αντίστοιχες ικανότητες. Οι εκπαιδευτικοί είναι σκόπιμο, μέσα σε λογικά πλαίσια, να ανταποκρίνονται στις προσδοκίες των μαθητών τους, ενεργώντας με ευστροφία πνεύματος και παιδαγωγική ευαισθησία (τακτ), προκειμένου να κερδίσουν την εμπιστοσύνη και το φιλότιμο των εφήβων μαθητών».

[Αντωνοπούλου, Χ, κ.ά., Ψυχολογία, Α΄ Τάξη Ενιαίου Λυκείου, 2001 (σ. 70). Αθήνα: ΟΕΔΒ].

 

«Εκείνο που χρειάζονται οι νέοι απ’ τους ώριμους είναι η εμπειρία και η συμπαράσταση· μια συμπαράσταση όμως με σύνεση και κατανόηση, που θα επιβεβαιώνει τους αγώνες των νέων, θα τους αξιοποιεί και θα τους καθαγιάζει.....»

 

                                                                   [Αρ. Σκιαδάς]

 

 


Έκθεση

Συγγραφέας: Δρ. Φιλολογίας Αθανάσιος Φραγκούλης   http://athanasiosfragkoulis.blogspot.gr
Προγραμματισμός και σχεδιασμός web: Ανδρέας Τάσσος

  • Εάν η εφαρμογή δεν ανταποκρίνεται ή βγάλει μήνυμα λάθους πατήστε το πλήκτρο F5 ( ανανέωση ).
  • Για να εκμεταλλευτείτε όλη την οθόνη και να μπείτε σε κατάσταση πλήρους οθόνης (ή για να βγείτε) πατήστε το πλήκτρο F11.
  • Μπορείτε να μεγαλώσετε ( ζουμ ) την εφαρμογή με "ctrl και +" και να τη μικρύνετε με "ctrl και -"

Ιστοσελίδα: www.lexigram.gr | e-mail: info@lexigram.gr | τηλέφωνα: +30 210 6458183

© 1998 - 2012 LexiGram



Σειριακός :


Είστε ο χρήστης :

Στη δοκιμαστική έκδοση βλέπετε μόνο την πρώτη "Οθόνη" του κάθε κεφαλαίου. Στην πλήρη έκδοση βλέπετε όλη την ύλη

Την πλήρη έκδοση την αγοράζετε πατώντας εδώ.